Σάββατο, 26 Μαρτίου 2016

THE GREEK TRAGEDY AND THE ONE-WAY CATHARSIS By Maria Negreponti-Delivanis* 08.03.2016

THE GREEK TRAGEDY AND THE ONE-WAY CATHARSIS
By Maria Negreponti-Delivanis*                                      08.03.2016


Introduction

The situation of the Greek economy and society, six years after the enforcement of the Memoranda appears hopeless. It was clear from the outset that the inhuman demands of creditors, as illustrated in the third memorandum, now in force, although accepted by the Government of Syriza, and not only, would be impossible to implement.

The insurmountable difficulty, that makes the Greek debt unsustainable, plunging the people into despair and progressive impoverishment, is not so much its height (in absolute but also in relative terms) as the condemnation of the country to an ongoing recession.

Under these circumstances, even assuming a zero interest rate, it would still be impossible to deal with the debt as the yearly decline of GDP is cumulative. Greek GDP is constantly declining, over the last six years, resulting in an escalation of the debt.

The inability of the Greek economy for growth during the critical period of  implementation of the Memoranda is in no way due to the denial or delay of the country to proceed with reforms[1] or even to the failure of the Greeks to properly implement a "very good program", as the German finance minister is constantly repeating. On the contrary, it is due first, to the tragically wrong IMF program imposed on Greece[2] which multiplied the intensity of the recession, second to the willful disregard of this error, coupled with the irrational insistence of the country’s creditors on its continuation, and third, to the austerity policy implemented not only throughout Europe, not only as a result of ideological commitment to liberalism, but also because the rotten edifice of the common European currency cannot possibly survive without it[3]

Although there is no hope of Greece exiting the crisis, if left in the unhealthy environment of the Memoranda as is undoubtedly apparent from the following, it is nevertheless sadly impossible to explain the policy of all Greek governments, during these last six years, given  that:

* They succumb to the relentless blackmail of the institutions, to details that only relieve the tension in the short-term, but in the long-term worsen the dominant problem of non-sustainability of the debt, while gradually dismantling the economy and society of
its development potential, plunging into a long and hard to reverse recession.

*They involve themselves into useless negotiations on the regulation of the debt with the country’s creditors.

* They declare that they will supposedly not cross certain "red lines", defined by themselves, which they then proceed to cross with remarkable ease, thus impoverishing all socio-professional categories, one after the other.

* They agree to implement measures promising from the start to deliver exactly the opposite results than intended, such as among others, the imposition of tax rates and taxes exceeding a critical point.

* They
identify themselves with the institutions, which persist to present the transformation of the labor market into a jungle and the selling off of public property as supposedly necessary reforms.

* They reassure the tragically suffering Greek people that their woes are coming to an end and better days are coming when, in fact, the crisis is constantly deepening and no solution is in sight.

In summary, the Greek governments behave as if they are convinced that the memoranda are aiming at our salvation while everything is pointing at precisely the opposite.

The only way for Greece towards salvation and to the possible repayment of her abysmal debt over time is to ensure rapid growth[4]. This expectation however can only be considered utopian under the present conditions, as shown by the following analysis.


Ι. The consequences of the Memoranda to date

The implementation of the Memoranda aggravated every single main economic, social and psychological indicator, so that all the reassurances on the part of our creditors allegedly discerning success stories, an imminent exodus to the markets, positive growth rate records etc, seem totally ludicrous.
Instead of these utopias let me remind some glaring cases of universal deterioration in Greece[5]  and subsequently refer to projections for future developments. These reports show without any doubt that the stabs to the economy and society were accurately aimed at all its vital structures and functions, with the result that its revival seems to be a summer night's dream. In a recent statement, the President of Greek industrialists said that it would take around 100 billion euros to set the economy back on its feet again. I will not hesitate to argue that I consider these 100 bn. euro to be insufficient because the Greek economy is unfortunately in a state of total destruction and needs to be reborn. It is completely insane to argue that this ongoing destruction aims at our salvation.

* Macroeconomic data[6]

At the beginning of the crisis the debt represented approximately 100% of  GDP and was sustainable. Today, despite the unsuccessful, due to the fact that it was unacceptably delayed, "haircut"[7], the debt ratio to GDP has almost doubled. Furthermore, it is constantly growing with the result that in absolute terms, it is expected to rise from 324 billion euros in 2014 to 337.6 euros in 2016. The 2007-2015 period shows a dramatic and unprecedented, for an economy in times of peace, drop  by 27.6% in per capita GDP, equivalent to 70 billion euros and to 6.100 euros per year in lost income for every Greek citizen. The Greek GDP per capita corresponded to 84.4% of average per capita GDP in the EU Member States, and is now estimated at only 53.6%. 3.800,000 Greeks are at risk of poverty[8]. The official unemployment rate has reached 27%, while informal unemployment has climbed to astounding levels, given the significant decline in full-time employment and the corresponding rise of its uncertain and insecure forms. Before the onset of the crisis, unemployment was only 7.8%. Private consumption, which represents the engine of economic growth has dramatically shrunk by about 47 billion euros. This year’s Christmas holidays made no significant difference, since turnover fell by 8% compared to the corresponding period last year, and by 50% compared to the beginning of the crisis. Both private and public investment is in shambles, given the fact that fixed capital investment dropped from 57.2 billion euros before the crisis to 18.7 billion euros. Wages and pensions have sunk. In the business field, the last report by Price Water House Coopers (PwC) on 2.824 Greek companies with a revenue of more than 10 million euros, comes to the frightening conclusion that 40%, approximately, of them are indebted, with no chance of survival .  A decrease of 20% is recorded in real estate in 2015, corresponding to 10% less than the 2007 level. As might be expected, 44% of Greeks are overwhelmed by negative emotions such as fear, insecurity, anxiety, frustration and anger[9].  Greeks appear to be the most pessimistic in the EU regarding their future, since 7 out of 10 believe that the country is moving in the wrong direction[10]. Even the health of low- income Greeks is deteriorating, since 25% is unable to acquire necessary medicines and treatment and 42% of respondents are experiencing chronic diseases[11]. Most destructive as far as the general non reversible nature of the crisis is concerned, is  undoubtedly the massive brain drain, in search of a better future. The cost of this drain is estimated at the astounding amount of 170 billion euros[12].

* Fiscal and Financial data

The tax storm caused by the previous, as well as the present government, aimed at satisfying the increasingly inhuman demands  of the country’s creditors. They seem to have forgotten however, that during a period of constantly dropping  incomes, this tax frenzy is doomed to results diametrically opposed to what is intended, as a constantly increasing proportion of taxpayers faces an objective inability to fulfill its obligations
[13].   Let me mention some of these, which were due to the implementation of ineffective and / or inhuman measures:
* In the 2010-15 period taxes of 31 billion euros were imposed, but revenues fell short by 5 billion euros compared to before the crisis. Thus, while in 2009 personal incomes declared amounted to 100.3 billion euros, in 2014 the corresponding amount was just 73 billion euros
[14]!  Moreover, the result of nine painful fiscal interventions in 2014 was that government revenues increased by only 0.08%! As to the total tax revenue of the country, this amounted to 51.266 billion euros in 2009 and is estimated at only 43,162 euros respectively in 2015.
* The IRS withholds 49% of wages, which is the highest rate in the OECD countries. The taxes paid in 2014, according to estimations, reached the indeed unbelievable rate of 53.3% of personal incomes.
* Since 2009 tax evasion is constantly increasing (although suppressing it is apparently a primary target), resulting in a loss of 10 billion euros.
* The state fails to fulfill its obligations, exceeding 5 billion euros.
* The private sector owes 150 billion euros to the IRS, customs, pension funds and banks[15].

And within this total devastation some are still seeking a primary surplus, the estimated level of which has officially been declared at 4.3 billion euros for 2015[16].

The combination of all of the above measures and omissions resulted in the initial extermination of wage-earners and pensioners. Then the lenders proceeded to killing-off real estate owners, farmers and professionals, as well as tourism. The disaster has affected the totality of the country's growth potential.

Let us now take a look at the tragedy of deposits, which eventually led to capital controls[17]. The available money is estimated to have declined from 262 billion euros in 2009 to 153 today. Moreover, Greece has essentially been left without banks. Indeed, since the beginning of the crisis banks lost 3.500 branches and 50.000 jobs within and outside the country, their value was ultimately zeroed, and from a position of approximately 215 billion euro of weighted assets they were finally plundered by foreign funds, who bought them out for the astounded price of 750 million euros, and thus the 40 billion euros borrowed by the Greeks for their recapitalization were lost.

Under these dramatic developments, which do not yet include the devastating consequences of the migration problem, I frankly  wonder whether there is a single serious economist or even a conscientious well-informed citizen, who fosters any hope for the revival of the Greek economy. And yet, not only all Greek governments during the last six years, but the creditors as well envision an eventual end of the recession, an upcoming growth, investors crowding in, success stories, and other similar jokes!


ΙΙ. The prospects for the future (if we remain under the Memoranda)

It is certain that there are utopian lenses in operation with respect to the future of our hapless country. Despite the devastation brought on by the tragically mistaken memoranda policy, those in charge dare promise that our future will be better. Unfortunately, however, it will be worse in perpetuity if we remain prisoners of the Memoranda. Let me present some compelling evidence not only for the present generation but for future ones as well.
 Let me start with the predictions of the world report for 2015 by PROGNOS AG
[18]. According to these, and assuming that Greece will remain in the Eurozone, the ratio of debt to GDP is expected to rise to 245% in 2022, while the economy will be simultaneously shrinking at an annual rate of 0.8%, up to 2020. Let me remind that the optimistic predictions that the recession would supposedly equal zero in 2015 were belied once again, given the fact that the year ended with a decline equal to 0.7%[19]. It is also estimated that the unemployment rate would need 25 years to drop below 10% of the working population and only in 2034 Greece will be able to witness before crisis levels. It is predicted that state revenues will continue declining in 2016, mainly as a result of direct taxation, but also because of an impressive decrease of social security revenues which are estimated to  drop to € 19 billion compared to 26 billion respectively before the crisis. Dozens of citizens, who ought to be in intensive care fail to be awarded a hospital bed. A further drop in per capita income is expected for 2016, estimated at a total of 30% and the official unemployment rate is also expected to rise to 30%. In spite of our extinct economy, the creditors demand an additional 9 billion euros until 2018. Finally, we are often reassured that it is certainly worth our while to bear this last sacrifice in order to be free of the memoranda. These reassurances are totally misleading, since the truth is that we will necessarily be under surveillance until we pay back 75% of the debt.

Greece is unfortunately and without the slightest doubt doomed, if it remains within the poisonous embrace of the quartet. This fact has long been recognized by representatives of international organizations, as well as numerous economic researchers, but not by the Greek government.

To be more specific, the efficiency of neoliberal inspiration programs, that revolve around internal devaluation, wage minimization and unjustified panic against inflation, was challenged almost from the start of their implementation. Under the black shadow of extreme liberalism, which has miserably failed, it is not only Greece that suffers, the whole of the EU is plagued by recession, high unemployment, unprecedented inequality in income distribution, as well as a constantly increasing public debt
[20],, although to a lesser extent compared to Greece. In this respect it is worth mentioning a recent study by OFCE (French Observatory of economic conditions)[21] economists, which concludes[22] that insufficient EU investment is a result of insufficient demand. It is well known that the neoliberal vision of the economy downgrades the importance of demand, leading to disastrous results worldwide, but mainly within the EU.

The conclusion that effortlessly follows from the above analysis is that the salvation of Greece requires rapid development which is impossible in the unhealthy, strangling environment of the Memoranda. Therefore, a breach with our partners / creditors and the compulsory reversal to the national currency is, ceteris paribus, the only passport to survival for Greece.

*Former Rector and Professor at the University of Macedonia, President of the Dimitris and Maria Delivanis Foundation




  [1] Let me mention that the reforms insisted upon by the creditors up to now (with the exception of the necessary reform of the insurance system, which however does not represent a Greek particularity) consist of:
* shrinking the public sector, for strictly ideological reasons and no previous study, in spite of the fact that its size is absolutely comparable to corresponding average of the EU member states, thus proving the existence of total confusion between the necessity for adoption of quality measures aiming at increasing its efficiency and the dangerous (as already proven by the case of public hospitals, education and public administration) imposition of quantitative criteria.
* the gradual abolition of almost all labor rights
* the rash selling out of public property, allegedly in the name of exploiting it.    
   [2] This has been recognized by the IMF, as well as Christine Lagarde,  Dominique Strauss-Kahn and many more 
[3] M. Negreponti-Delivanis (2004) «The fate of the Euro  following the funeral of the Stability Pact», Delivanis Foundation and Cornelia Sfakianaki ed., Thessaloniki.
  [4]  Assuming that writing off a considerable part of the debt is excluded in the present circumstances, mainly because the people of Northern Europe have been wrongly convinced that loans to Greece are used for the "wellbeing" of the Greek people, while in reality they are absorbed by German, French and Italian  banks. We should also keep in mind that an extension of the obligation to pay the interest and the loan itself is not a solution for Greece, since its GDP continues to decline or increases at a slower rate in relation to the debt.
   [5] Former manager of the Bank Of England Mervin King declared in a recent speech at  the London School of Economics that he  "would never have expected to see a developed country plunged in recession for more years than the USA in 1930".
[6] OECD
  [7] The delay concerning the haircut was officially recognized as being due to the unwillingness of putting the EU at risk. The Independent Evaluation Office of the IMF is investigating responsibilities for the IMF’s error.
[8] Newspaper To Paron,  07.02.2016
[9] Relevant study, 16.12.2015
[10] Eurobarometer, 02.03. 2016
[11] Study for the National Public Health School
[12] Athan. Papandropoulos “The cost of brain drain equals 170 billion euros" (europeanbusiness)
  [13] Irving Fisher has since 1930 mentioned the danger in the case of countries aiming at reducing their debt by shrinking expenses, given the fact that this policy leads to a drop of prices and incomes and eventually to the expansion of the debt. This has been forgotten however, along with many important past facts.
[14] capital.gr
[15] Newspaper To Paron, 07.02.2016
[16] Newspaper To Paron, 07.02.2016
[17] According to Newspaper Kathimerini and ellinopaligenesia.blogspot
[18] Its headquarters are in Basil and the results were published in the German Newspaper Die Welt, while the part concerning Greece was published in the Newspaper  Proto Thema on 02.11.2015
[19] Kathimerini (English version), 13-14.02.2016
[20] On the world level, the debt has been rising at a yearly rate of 5.3% since 2007, while the growth rate is as low as 3.3%
[21] Alternatives Economiques, No. 353. January 2016.
[22] Obviously expected but its emergence as a conclusion of a serious recent study is significant and hard to question

Παρασκευή, 25 Μαρτίου 2016

Για την εθνική μας επέτειο της 25ης Μαρτίου Γράφει η Μαρία Νεγρεπόντη-Δελιβάνη 25.03. 2016

Για την εθνική μας επέτειο της 25ης Μαρτίου
Γράφει η Μαρία Νεγρεπόντη-Δελιβάνη                     25.03. 2016




Πολλές φορές, τον τελευταίο καιρό, διερωτήθηκα πως αλήθεια μπορεί να λειτουργεί το μυαλό των κυβερνητικών μας, που όλοι δίνουν την εντύπωση "κανονικών ανθρώπων",αλλά όμως δέχονται σταδιακά, και με μορφή του μαρτυρίου της σταγόνας, το τέλος των συμπατριωτών τους, και συνεπώς και της Ελλάδας;;;;; ΠΩΣ ΑΛΗΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙ;;; Είναι, πράγματι, ένα μεγάλο μυστήριο, άλυτο μέχρι στιγμής, η απόλυτη σχεδόν επικράτηση του τρόμου του GREXIT, παρότι προ πολλού η όποιας μορφής σύγκριση, και με οποιονδήποτε τρόπο, αφενός των δεινών και κινδύνων ενός GREXIT, και των αντίστοιχων της πειθήνιας-εξευτελιστικής-αντεθνικής παραμονής στο ευρώ, γέρνει σαφέστατα υπέρ των δεύτερων. Ωστόσο, οι πατέρες του Έθνους μας, αριστεροί κεντρώοι και δεξιοί (δεν υπάρχει, φυσικά, ουδεμία διαφορά ανάμεσά τους, με μόνη εξαίρεση το ΚΚΕ), λειτουργούν ωσάν να είναι απολύτως πεπεισμένοι ότι τα Μνημόνια και τα βασανιστήρια που απορρέουν από αυτά, η κυρία Μέρκελ που τους  "κάνει την τιμή να συνομιλεί μαζί τους", να "φιλιέται επαγγελματικά μαζί τους", να "καταδέχεται να σηκώνει το τηλέφωνο για να συνομιλεί μαζί τους", ο κ. Σόιμπλε που υποστηρίζει έμμεσα, αλλά συχνά και άμεσα ότι "ουδεμία σημασία έχει το επισήμως αναγνωρισμένο δραματικό λάθος του ελληνικού προγράμματος" , διότι η πραγματικότητα είναι ότι εμείς οι ανίκανοι, οι τεμπέληδες και οι ανεπρόκοποι  Έλληνες φταίμε για την αποτυχία του, και συγκεκριμένα επειδή δεν δεχόμαστε με ευχαρίστηση το ξεπούλημα βωμών και εστιών της πατρίδας μας, τη ζουγκλοποίηση της αγοράς εργασίας μας και την απόλυτη εξαθλίωσή μας, στα οποία πρόσφατα προστίθεται και η υποχρέωσή μας να περιθάλψουμε του κόσμου τους δυστυχισμένους μετανάστες, που ουδείς πια τους δέχεται εντός των συνόρων τους. Παρόλα αυτά, Ω ΝΑΙ, οι εκάστοτε κυβερνητικοί μας, εμφανίζονται και λειτουργούν ως απολύτως πεπεισμένοι ότι οι "ΕΤΑΙΡΟΙ" μας θέλουν το καλό μας!!!!!!Και με τρόπους, που πολύ σύντομα θα αναγνωριστούν ως εγκληματικές και προδοτικές ενέργειες, αποκλείουν την όποια συζήτηση περί ΡΗΞΗΣ, επικαλούμενοι σε πάγια βάση ανόητα και επιπόλαια επιχειρήματα, που παραβλέπουν τα ανείπωτα, τα απάνθρωπα, τα γενοκτονικά δεινά των Μνημονίων. Είθε το πνεύμα της σημερινής επετείου της 25ης Μαρτίου να φωτίσει τους εγκεφάλους τους.
 

Πέμπτη, 24 Μαρτίου 2016

Γιατί η επιστροφή στο εθνικό μας νόμισμα αποτελεί μονόδρομο για τη σωτηρία της Ελλάδας

Γιατί η επιστροφή στο εθνικό μας νόμισμα αποτελεί μονόδρομο για τη σωτηρία της Ελλάδας
Της Μαρίας Νεγρεπόντη-Δελιβάνη  (Συνέδριο του  ΜΑΧΩΜΕ 15-17/1.2016 στην πρ.ΑΣΟΕΕ
Εισαγωγή
Η αρνητική αντιμετώπιση του εθνικού μας νομίσματος από την  πλειονοψηφία των Ελλήνων,  μπορεί να δικαιολογηθεί, μόνο,   αν πιστεύουν πρώτον, ότι  η σωτηρία μας είναι εντός των Μνημονίων και δεύτερον ότι οι δανειστές μας πασκίζουν για τη σωτηρία μας, την ανάπτυξή μας και την ταχεία έξοδό μας από την κρίση. 
Θεωρώ και τις δύο αυτές υποθέσεις αυταπόδεικτα αστήρικτες και θα πρόσθετα και παρανοϊκές. Αλλά, αν έτσι είναι τότε η  μοναδική λύση στο ελληνικό δράμα βρίσκεται εκτός Μνημονίων και τότε  το εθνικό μας νόμισμα εμφανίζεται, πράγματι, ως μονόδρομος.  
Την παράλογη απέχθεια των Ελλήνων  προς το εθνικό τους νόμισμα, θα την αποδώσω  στην απεριόριστη  εξουσία των  ΜΜΕ, και στη δυνατότητά τους να μεταβάλλουν την πραγματικότητα,   δημιουργώντας μέσω της επανάληψης,   εσφαλμένες εντυπώσεις και πεποιθήσεις. Ωστόσο, αυτή φαίνεται να τελειώνει, αφού η τελευταία ευρωπαϊκή έρευνα δίνει 44% υπέρ της δραχμής και μόνον 42% υπέρ του ευρώ, ενώ ταυτόχρονα περισσότερο από 60% των Ελλήνων πιστεύουν ότι τα αποτελέσματα του ευρώ ήταν βλαβερά για την Ελλάδα.
ΜΕΡΟΣ Ι. Στον μνημονιακό αστερισμό δεν υπάρχει ελπίδα σωτηρίας
Το πόσο ουτοπική είναι η υπόθεση προσμονής θετικών αποτελεσμάτων, από την εφαρμογή των Μνημονίων τώρα και στο διηνεκές, προκύπτει  από την μέχρι σήμερα τραυματική  εξαετή  εμπειρία από αυτά, αλλά και από το σύνολο των  λογικών προβλέψεων για το μέλλον.


Α. Οι συνέπειες των Μνημονίων  μέχρι σήμερα
Η εφαρμογή των Μνημονίων επιδείνωσε όλους ανεξαιρέτως τους βασικούς οικονομικούς, κοινωνικούς και ψυχολογικούς δείκτες, έτσι που να είναι αυτόχρημα φαιδρές όλες οι κατά καιρούς διαβεβαιώσεις  κυβερνητικών, που  δήθεν διαπιστώνουν success stories, άμεση έξοδο στις αγορές, καταγραφή θετικών αναπτυξιακών ρυθμών και άλλα παρόμοια.
Ενδεικτικά θα υπενθυμίσω κάποιες κραυγαλέες περιπτώσεις  καθολικής επιδείνωσης  στην Ελλάδα και εν συνεχεία θα αναφερθώ σε προβλέψεις για τις εξελίξεις στο μέλλον.  Από τα μέχρι τώρα αποτελέσματα προκύπτει, αναμφίβολα, ότι  οι μαχαιριές στην οικονομία και κοινωνία της χώρας στόχευσαν με ακρίβεια στο σύνολο των ζωτικών διαρθρώσεων και λειτουργιών της, έτσι που η ανόρθωσή της να αποτελεί όνειρο θερινής  νυκτός.  Σε πρόσφατη δήλωση ο πρόεδρος των Ελλήνων βιομηχάνων είπε  ότι θα χρειαστούν  γύρω στα100δις ευρώ για να ξανασταθεί στα πόδια της η οικονομία. Τα θεωρώ ανεπαρκή, γιατί η οικονομία μας έχει διαλυθεί στα εξ ων συνετέθη. Αυτή η καταστροφή που συνεχίζεται, και μάλιστα με εντεινόμενους ρυθμούς, είναι παρανοϊκό να υποστηρίζεται ότι αποβλέπει  στη σωτηρία μας.
*Μακροοικονομικά δεδομένα[1].
Στην αρχή της κρίσης το χρέος  αντιπροσώπευε περίπου 100%  του τότε ΑΕΠ, και ήταν βιώσιμο.  Σήμερα, και παρά το αποτυχημένο, επειδή ανεπίτρεπτα αργοπορημένο "κούρεμα", το ποσοστό  του χρέους  έχει περίπου διπλασιαστεί, στο  ΑΕΠ. Και συνεχίζει να σκαρφαλώνει  ακάθεκτο έτσι που  σε απόλυτους αριθμούς, από 324 δις ευρώ το 2014,  θα  φθάσει το 2016 στα 337,6  αντίστοιχα.  Για την περίοδο  2007-2015 διαπιστώνεται δραματική και χωρίς προηγούμενο, για οικονομία σε ειρήνη, πτώση του κατά κεφαλή ΑΕΠ κατά 27,6%, που αντιστοιχεί σε 70 δις ευρώ και  σε απώλεια εισοδήματος, για κάθε Έλληνα πολίτη, ίση με 6.100 ευρώ το χρόνο. Το ελληνικό κατά κεφαλή ΑΕΠ αναλογούσε στο 84,4% του αντίστοιχου Μ.Ο. των κρατών-μελών της ΕΕ, και τώρα εκτιμάται μόνο στο 53,6%[2]. Η επίσημη  ανεργία  έφθασε στο 27%, ενώ  η ανεπίσημη  αγγίζει εφιαλτικά ύψη, αν ληφθεί υπόψη και η σημαντική υποχώρηση της πλήρους απασχόλησης προς όφελος αβέβαιων και ανασφαλών μορφών της. Πριν από την έναρξη της κρίσης η ανεργία ήταν μόνον 7.8%. Η ιδιωτική κατανάλωση, που αποτελεί την ατμομηχανή της οικονομικής ανάπτυξης έχει δραματικά συρρικνωθεί  κατά περίπου 47 δισεκατομμύρια ευρώ. Ούτε και οι φετινές γιορτές  μπόρεσαν να την ανακάμψουν,  αφού ο τζίρος έπεσε κατά 8% σε σχέση με  τον αντίστοιχο περυσινό, και σε σύγκριση με την έναρξη της κρίσης κατά περίπου 50%[3].  Εικόνα πανωλεθρίας εμφανίζει η επένδυση, δημόσια και ιδιωτική, αφού οι επενδύσεις παγίου κεφαλαίου από 57,2 δις ευρώ πριν από την κρίση,  ελαχιστοποιήθηκαν  στα 18,7 δισεκατομμύρια ευρώ. Μισθοί και συντάξεις έχουν καταποντιστεί. Και στον χώρο των επιχειρήσεων η τελευταία έκθεση της Price Water House Coopers (PwC) που αφορά σε 2.824 ελληνικές επιχειρήσεις με έσοδα άνω των 10 εκατ. ευρώ, καταλήγει στο εφιαλτικό συμπέρασμα ότι  το 40%, περίπου, από  αυτές είναι υπερδανεισμένες, χωρίς καμιά  πιθανότητα επιβίωσης.  Ο δείκτης των αυτοκτονιών[4], έχει  αυξηθεί, από 3,35 ανά 100.000 για την περίοδο 2003-2010 σε 4,56 το 2012 αντίστοιχα. Όπως θα ήταν αναμενόμενο, το 44% των Ελλήνων κατακλύζονται  από αρνητικά συναισθήματα, όπως φόβο, ανασφάλεια, αγωνία, απογοήτευση, αγανάκτηση  και θυμό. Αλλά  και η υγεία των Ελλήνων με  χαμηλά εισοδήματα  εμφανίζει τάση επιδείνωσης, αφού το  25% αδυνατεί να εξασφαλίσει  τα φάρμακα και τη θεραπεία που  έχει ανάγκη. 42% των ερωτηθέντων αντιμετωπίζουν χρόνια νοσήματα[5]. Η πιο καταστρεπτική, γιατί γενικά μη αντιστρέψιμη εξέλιξη της κρίσης είναι, αναμφίβολα, η μαζική φυγή εγκεφάλων, προς αναζήτηση καλύτερης τύχης. Το κόστος αυτής της φυγής εκτιμάται στο αστρονομικό ποσό των 170 δισεκατομμυρίων ευρώ[6].
*Δημοσιονομικά.και χρηματοπιστωτικά
Η φοροκαταιγίδα, στην οποίαν κατέφυγαν οι προηγούμενες και η παρούσα κυβέρνηση, απέβλεπε στην ικανοποίηση των ολοένα πιο απάνθρωπων απαιτήσεων των δανειστών. Λησμόνησαν, ωστόσο, ότι σε περίοδο  συνεχώς μειούμενων εισοδημάτων, η φοροκαταιγίδα είναι καταδικασμένη να καταλήξει σε αποτελέσματα διαμετρικά αντίθετα από τα επιδιωκόμενα, καθώς  ολοένα μεγαλύτερο ποσοστό των φορολογουμένων βρίσκεται σε αντικειμενική αδυναμία εκπλήρωσης των  υποχρεώσεών του. Έτσι, ενώ το 2009 τα δηλωθέντα εισοδήματα φυσικών προσώπων  ήταν 100,3 δις ευρώ,  το 2014 δεν ήταν παρά μόνο 73 αντίστοιχα. Αναφορικά, με το σύνολο των φορολογικών εσόδων της χώρας, αυτά  ήταν το 2009 51.266 δις ευρώ και το 2015 εκτιμάται ότι θα είναι μόνο 43.162 αντίστοιχα. Το κράτος αδυνατεί   να εκπληρώσει  τις υποχρεώσεις του. Και σε αυτόν  τον κρανίου τόπο, κάποιοι αναζητούν πρωτογενές πλεόνασμα, που  για το 2015 αναγγέλλεται της τάξεως  του 4,3 δις ευρώ[7] και, φυσικά, βουτηγμένο στο αίμα. Ωστόσο, ο τραγικός τρόπος δημιουργίας του, ουδόλως εμποδίζει το κουαρτέτο, αλλά  και την Κυβέρνηση να το εξαγγέλλει θριαμβευτικά.   Οι φόροι, που πληρώθηκαν το 2014 έφθασαν στο, όντως, αδιανόητο ποσοστό του 53,3% των εισοδημάτων των πολιτών. Κάτω από αυτές τις δραματικά ανθυγιεινές συνθήκες πως  να υποστηριχθεί, σοβαρά, η ανάκαμψη της οικονομίας; Να πάμε και στην τραγωδία των καταθέσεων, που τελικά οδήγησε στα capital controls[8]. Το διαθέσιμο χρήμα  έχει μειωθεί από 262 δις  ευρώ το 2009  σε  153 τώρα. Ακόμη, η  Ελλάδα  έχει, ουσιαστικά, μείνει χωρίς τράπεζες. Πράγματι, αφού από την αρχή της κρίσης χάθηκαν 3.500 καταστήματα και 50.000 θέσεις εργασίας εντός και εκτός της χώρας, τελικά η  αξία τους μηδενίστηκε, και από περίπου 215 δις ευρώ σταθμισμένο ενεργητικό, τελικά,  καταληστεύτηκαν  από ξένα funds, που τις  άρπαξαν για το εξευτελιστικό ποσό των 750 εκατομμυρίων ευρώ, και έτσι χάθηκαν και τα 40 δισεκατομμύρια ευρώ που δανείστηκαν οι Έλληνες για την ανακεφαλαιοποίησή τους.
Β. Οι προοπτικές για το μέλλον
Παρά  τα συντρίμμια, που έφερε η  εσφαλμένη πολιτική των Μνημονίων, οι αρμόδιοι τολμούν να υπόσχονται  ότι το μέλλον μας θα είναι καλύτερο. Δυστυχώς, όμως, θα είναι χειρότερο, και μάλιστα στο διηνεκές. Ιδού μερικά συντριπτικά στοιχεία όχι μόνο για την παρούσα, αλλά και για τις επερχόμενες γενιές αρχίζοντας με  τις  προβλέψεις   της παγκόσμιας έκθεσης του 2015 από την εταιρία PROGNOS ΑG[9]. Σύμφωνα με αυτές, και με την υπόθεση ότι  η Ελλάδα θα παραμείνει  στην Ευρωζώνη, το χρέος στο ΑΕΠ, αναμένεται να αναρριχηθεί στο 245%  του ΑΕΠ το 2022,  ενώ παράλληλα και μέχρι το 2020 η οικονομία θα συρρικνώνεται με ετήσιο ρυθμό 0,8%. Υπολογίζεται, εξάλλου ότι η ανεργία θα χρειασθεί 25 χρόνια για να πέσει κάτω από το 10% του ενεργού πληθυσμού και μόνο το 2034 η Ελλάδα θα επιστρέψει στο επίπεδο που βρισκόταν πριν από την κρίση. Για το 2016 προβλέπεται, ακόμη, συνέχιση της πτώσης των εσόδων του Κράτους, κυρίως από την άμεση φορολογία, αλλά και πτώση  δραματική των εσόδων κοινωνικής ασφάλισης που θα περιοριστούν στα 19 δισεκατομμύρια ευρώ από 26 που ήταν αντίστοιχα πριν από την κρίση. Δεκάδες  πολίτες, που έπρεπε να είναι στην εντατική,  δεν μπορούν να εξασφαλίσουν κρεβάτι στα νοσοκομεία. Για το 2016 αναμένεται περαιτέρω πτώση του κατά κεφαλή εισοδήματος, που θα φθάσει συνολικά στο 30% και η επίσημη ανεργία θα ανέλθει  σε 30% επίσης. Σε πείσμα της αφανισμένης οικονομίας μας, οι δανειστές απαιτούν μέχρι το 2018,   επιπλέον 7,5 δις ευρώ. Τέλος, συχνά, ακούμε διαβεβαιώσεις της μορφής, ότι αξίζει να υποστούμε και αυτήν την τελευταία θυσία, για να βγούμε από την επιτήρηση. Αυτές είναι εντελώς παραπειστικές, εφόσον η αλήθεια είναι ότι  θα είμαστε, αναγκαστικά,  υπό  επιτήρηση ώσπου να  αποπληρώσουμε το 75% του χρέους.
Β. Παντελώς αδικαιολόγητες  οι υποθέσεις ότι τα Μνημόνια θα σώσουν την Ελλάδα
Η Ελλάδα είναι τελειωμένη αν παραμείνει στη φαρμακερή αγκαλιά του κουαρτέτου. Η πραγματικότητα αυτή, αναγνωρίζεται εδώ και καιρό από εκπροσώπους  διεθνών οργανισμών, αλλά και  από πολυάριθμους οικονομολόγους-ερευνητές, όχι όμως από τις ελληνικές κυβερνήσεις.
Πράγματι, η αποτελεσματικότητα  προγραμμάτων, που περιστρέφονται γύρω από την  εσωτερική υποτίμηση, την ελαχιστοποίηση των μισθών, και τον ανθυγιεινό πανικό εναντίον του πληθωρισμού,  αμφισβητήθηκε, σχεδόν από την αρχή της εφαρμογής τους. Εντελώς, ενδεικτικά  αναφέρομαι στις επόμενες δηλώσεις/αναγνωρίσεις  σφαλμάτων:
-Η πιο σημαντική ομολογία του ότι το ελληνικό πρόγραμμα ήταν, εξαρχής, εσφαλμένο και ανίκανο να έχει θετική έκβαση, προέρχεται από τον, κατά κάποιο τρόπο πατέρα του, τον πρ. επικεφαλής οικονομολόγο του ΔΝΤ Olivier Blanchard, που στις αρχές του 2013,  δήλωσε ότι "η εκτίμηση των πολλαπλασιαστών δεν ήταν ορθή, με αποτέλεσμα να αναμένεται πολλαπλάσια  ύφεση  αυτής που αρχικά επιδιωκόταν"[10]. Αλλά, υπάρχει και δεύτερη πρόσφατη και συντριπτική έκθεση του ΔΝΤ[11]στην οποία αναγνωρίζεται  το έγκλημα, που διαπράχθηκε  εναντίον της Ελλάδας, με την  ομολογία:"Δεν υπολογίσαμε την αναδιάρθρωση χρέους-Παραβιάσαμε το καταστατικό".  Είχαν προηγηθεί ανάλογες αντιδράσεις, από την κυρία Christine Lagarde, τον πρώην Γενικό Διευθυντή του ΔΝΤ Dominique Strauss-Kahn,  τον καθηγητή Assoka Monti, το γνωστό οικονομολόγο Martin Wolf και εντελώς πρόσφατα με επιστολή τους  προς ΗΠΑ και ΕΕ, 15 Νομπελίστ με έθεσή τους   ζητούν να εφαρμοστούν πολιτικές που να εξασφαλίσουν ανάπτυξη στην Ελλάδα Η έκθεση αφήνει αιχμές για το εσφαλμένο πρόγραμμα που επιβλήθηκε στην Ελλάδα από  την Τρόϊκα.  . Πως αντέδρασαν οι ελληνικές κυβερνήσεις τότε και τώρα; Η απάντηση, όσο απίστευτη και αν είναι, είναι  ότι απλώς δεν αντέδρασαν, αλλά δέχθηκαν πειθήνια την περιφρονητική δήλωση/προτροπή του Γερμανού ΥΠΟΙΚ ότι   "το πρόγραμμα είναι άριστο, αλλά οι ανίκανοι Έλληνες δεν το εφαρμόζουν σωστά, και δεν έχουν παρά να εξακολουθήσουν τις μεταρρυθμίσεις". Ένα ειδεχθές έγκλημα που κατάστρεψε ένα ολόκληρο έθνος, και παραμένει χωρίς τιμωρία, αλλά και χωρίς αλλαγή της εξαρχής λανθασμένης πολιτικής.
Έγινε, τελικά, πιστευτή   αυτή η  εκδοχή του Γερμανού ΥΠΟΙΚ, που διαψεύδει το ΔΝΤ; Μα φυσικά  όχι, και μια από τις πολλές αποδείξεις είναι η απάντηση του  ίδιου υπουργού Οικονομίας της Γερμανίας στον πρ. Έλληνα υπουργό Οικονομικών Γιάνη Βαρουφάκη,  όταν   του επέστησε την προσοχή ότι  "αυτό το πρόγραμμα  δεν θα επιτύχει",  απάντησε με κυνισμό; " Το γνωρίζω"[12].
Και να συνεχίσω με τον γνωστό Γερμανό οικονομολόγο Hans Werner Sinn του Ινστιτούτου ΙFO και σύμβουλο του Wolfgang Schäuble , ο οποίος   δήλωσε :[13] "Η Ελλάδα θα επανέλθει σε δύο χρόνια στη σημερινή κατάσταση, και τότε θα βγει από την Ευρωζώνη με διπλό νόμισμα", δεδομένου ότι "το συμφωνημένο πρόγραμμα θα ναυαγήσει, και θα χρειαστεί και τέταρτο Μνημόνιο". Και  εμείς, ως "πρόβατα για σφάξιμο" τι άραγε περιμένουμε;
* Οι  δανειστές, φυσικά, δεν θέλουν το καλό μας,  και αν και αυταπόδεικτο, ιδού μερικές κραυγαλέες αποδείξεις:
α) Αφού εξόντωσαν μισθωτούς και συνταξιούχους, οι δανειστές προχωρούν αδίστακτα στον αφανισμό των αγροτών και των επιχειρηματιών, που κατόρθωσαν, μέχρι στιγμής να επιβιώσουν. Η χαριστική βολή στην οικονομία μας που πνέει τα λοίσθια.
β)Απελευθερώνεται η πρόσβαση  των λεγόμενων funds (άλλως, κοράκια ), που θα αγοράζουν τα κόκκινα δάνεια των δανειοληπτών, που δεν μπορούν να τα ξεπληρώσουν στο 5%-50% της αξίας τους. Εξανεμίζονται, έτσι,  περιουσίες της τάξεως των 100 δισεκατομμυρίων ευρώ , που εκπροσωπούν τους  κόπους και τα όνειρα  ζωής περίπου 420.000 νοικοκυριών, και πολλά  από αυτά θα πυκνώσουν τις τάξεις των αστέγων.
γ) Με  συνοπτικές διαδικασίες προχωρεί το αναίσχυντο ξεπούλημα της δημόσιας περιουσίας. 14 αεροδρόμια, ουσιαστικά, χαρίστηκαν σε Γερμανούς, και αγνοήθηκε πολυτελώς το 72% του ΟΧΙ των Επτανησίων σε σχετικό δημοψήφισμα. Είναι, παράλληλα, έκδηλη η ανυπομονησία των δανειστών για την επιτάχυνση της εκποίησης της χώρας, προτού καταρρεύσει πλήρως η χώρα.   Τι είδους ανάπτυξη μπορεί, άραγε, να γίνει όταν δεν θα υπάρχει πια τίποτε για να αναπτυχθεί;
δ) Οι δανειστές έχουν το θράσος (και γιατί όχι, αφού γίνονται ασμένως αποδεκτά όσα παράλογα μας ζητούν )  να απαιτήσουν  από τη Γενική Γραμματεία εσόδων του Υπουργείου Οικονομικών την πλήρη καταγραφή  με κάθε λεπτομέρεια, κάθε στοιχείου που βρίσκεται στην κατοχή των 10 εκατομμυρίων Ελλήνων. Και αυτά για αρπαγή.
Συμπέρασμα Μέρους Ι
Παρανοϊκό να πιστεύει κανείς  ότι το περιεχόμενο των Μνημονίων αποβλέπει στη σωτηρία μας. Πού είναι λοιπόν το αίσθημα αυτοσυντήρησής  μας;
Μέρος ΙΙ. Υπάρχει ελπίδα μόνον αν επανέλθουμε στο εθνικό μας νόμισμα   
Δεν θα επεκταθώ σε τεχνητής φύσης λεπτομέρειες για το πως θα πρέπει να γίνει αυτή η μετάβαση, αλλά θα παραπέμψω στην πράγματι εξαιρετική εισήγηση του καλεσμένου μας καθηγητή Gerard Lafay με τίτλο "Έξοδος από το ευρώ", που πιστεύω ότι πρέπει να έχει μια όσο γίνεται  ευρύτερη κυκλοφορία. Να σας πληροφορήσω ακόμη ότι ο  καθηγητής  Gerard Lafay  έχει εκδώσει ένα βιβλίο για την Ελλάδα, που μόλις κυκλοφόρησε στο Παρίσι, με άρθρα Ελλήνων και Γάλλων υπέρ της επανόδου στο εθνικό μας νόμισμα, είναι αυτό και το συνιστώ σε  όσους διαβάζουν γαλλικά. Θα  αναφ, αναφερθώ απλώς,  στο  τι σημαίνει κυρίαρχο εθνικό νόμισμα και τι μπορούμε λογικά να αναμένουμε από την πιθανότητα εισαγωγής του.
Α. Που έγκειται η σπουδαιότητά του
Συχνά, όσοι είναι εναντίον μιας νέας δραχμής αμφισβητούν τις  δυνατότητές της με το επιχείρημα "τι περισσότερο θα κάνει η δραχμή που δεν το κατορθώνει το ευρώ"; Είναι, φυσικά, τραγικά λανθασμένη αυτή η άποψη. "Όχι μόνο επειδή το ευρώ είναι δανειζόμενο χρήμα, που μας δίνεται με το σταγονόμετρο, και συνεπώς δεν μπορεί να στηρίξει τις αναπτυξιακές ανάγκες μιας κατεστραμμένης οικονομίας, όχι μόνο γιατί η ΕΚΤ μπορεί να διακόψει  την παροχή του όποτε και για οποιανδήποτε αιτία το αποφασίσει, προκαλώντας μας ασφυξία, όπως το βιώσαμε ήδη. Αλλά, και επειδή  το χρήμα, εκτός από το ότι  είναι μέτρο αξίας, μέσο ανταλλαγής και μέσο εξόφλησης υποχρεώσεων, αποτελεί επιπλέον και  ισχυρότατο μέσο κατεύθυνσης  της οικονομίας. Το ευρώ κατασκευάστηκε ως  ουδέτερο νόμισμα, ως  νόμισμα φάντασμα ή νόμισμα ατελές και γι’ αυτό δεν έχει τη δυνατότητα να επηρεάζει τα πραγματικά μεγέθη της ευρωπαϊκής οικονομίας.  Είναι, απλώς, προγραμματισμένο για να εξασφαλίζει στα κράτη-μέλη της ΕΕ νομισματική ισορροπία, αδιαφορώντας για την πορεία των πραγματικών οικονομικών μεγεθών.  Οι σχετικές προδιαγραφές των εμπνευστών του, που ήταν πανικόβλητοι στη σκέψη  του πληθωρισμού, στους κόλπους της Ευρωζώνης, κατασκεύασαν  ένα νόμισμα   απολύτως  θωρακισμένο εναντίον του πληθωρισμού, αλλά φευ όχι και εναντίον της ύφεσης. Το Σύμφωνο Σταθερότητας  απαιτεί από τα κράτη-μέλη την τήρηση όρων, όχι μόνον εξωπραγματικών, αλλά και βλαβερών, δεδομένου ότι καταλήγουν σε στραγγαλιστική λιτότητα,  σε μόνιμο περιορισμό της οικονομικής δραστηριότητας, σε  υψηλή ανεργία, αλλά και σε κραυγαλέες ανισότητες. Πρόκειται για τους  μη παρεμβατικούς  οικονομολόγους, που πιστεύουν στην αυτορρύθμιση των αγορών κτλ., σε αντίθεση με τούς  παρεμβατικούς που επικρατούν το 1936 με τον  J.M. Keynes.  Οι παρεμβατικοί, λοιπόν, οικονομολόγοι αναγνωρίζουν, ως τον  κυρίαρχο ρόλο του χρήματος, τη δυνατότητα επηρεασμού της οικονομίας.  Κάθε μορφή ή βαθμός  οικονομικού προγραμματισμού,  για  να καταλήξει σε συνθήκες  ισορροπίας  οφείλει να εξασφαλίσει   κατευθυντήριο ρόλο στο χρήμα, καθώς και στη νομισματική πολιτική.  Π.χ. η αναπτυξιακή προσπάθεια χρειάζεται  κατάλληλη νομισματική πολιτική, με  επαρκή ρευστότητα, ακόμη και  κάποιο ποσοστό ελεγχόμενου πληθωρισμού, μέχρι το σημείο που η  επιπλέον προσθήκη ποσότητας χρήματος   δεν επηρεάζει το επίπεδο  των τιμών, διότι εξαντλείται στη σταδιακή απορρόφηση της ανεργίας. Η πραγματοποίηση της πλήρους απασχόλησης σηματοδοτεί το σημείο, πέραν του οποίου η προσθήκη ποσότητας χρήματος αυξάνει τις τιμές, σύμφωνα με τη θεωρία του J.M. Keynes, αλλά όχι πριν. Εξάλλου, στις ιδιότητες του χρήματος, ο Keynes προσθέτει και αυτήν της προφύλαξης, αναμένοντας στο μέλλον καλύτερες ευκαιρίες. Η σπουδαιότητα του χρήματος έγκειται στο γεγονός ότι από την ποσότητά του εξαρτάται η ένταση της οικονομικής δραστηριότητας, ο ρυθμός ανάπτυξης, ο τρόπος κατανομής του εισοδήματος  και ο όγκος της απασχόλησης. Είναι, συνεπώς, σαφές ότι η ισχύς ανήκει σε αυτούς που δημιουργούν το χρήμα και σε αυτούς που το ελέγχουν. Το χρήμα είναι δύναμις. Και  αναφέρω  τη σχετική ρήση του M.A. Rothschild׃ "Αφήστε με ελεύθερο να εκδίδω και να ελέγχω τα χρήματα ενός έθνους και δεν με ενδιαφέρει ποιού".
Β. Τι μπορούμε να επιτύχουμε με τη νέα δραχμή
Από αυτές τις απεριόριστες  δυνατότητες του χρήματος έχει δραματική ανάγκη η κατεστραμμένη ελληνική οικονομία, για να αρχίσει σχεδόν από το μηδέν την ανασυγκρότηση της παραγωγικής της βάσης, για να αναγεννήσει το διαλυμένο κράτος Πρόνοιας, για να περιορίσει τις χωρίς προηγούμενο ανισότητες κατανομής της, για να επικεντρωθεί στις μεταρρυθμίσεις από τις οποίες έχει  πράγματι ανάγκη και όχι σε αυτές που συνίστανται στο ξεπούλημα της δημόσιας περιουσίας, και στη δημιουργία συνθηκών ζούγκλας στην αγορά εργασίας, για να αποκτήσουν και πάλι οι Έλληνες αυτοεκτίμηση και αξιοπρέπεια, για να ξαναγίνουν κυρίαρχοι  της χώρας τους. Και, τελικά, για   να πληρώσουν το χρέος τους, μέσω της ανάπτυξης και όχι της συρρίκνωσης της οικονομίας τους, όταν αυτό πάψει να είναι λερναία Υδρα, και βέβαια αφού  συμψηφιστεί με τα χρέη των Γερμανών από το κατοχικό δάνειο και από τις καταστροφές  της κατοχής.
Με την εκτύπωση  του εθνικού μας νομίσματος, και χωρίς πανικό απέναντι σε έναν ελεγχόμενο  πληθωρισμό, που  περιορίζει το  χρέος και είναι επιθυμητός,  θα αρχίσει η ανασυγκρότηση.  Και  ας  εγκαταλείψουμε, όσο πιο γρήγορα γίνεται,  τις ουτοπίες, που άλλοτε οραματίζονται συρροή ξένων επενδύσεων, που δήθεν εξασφαλίζουν  την ανάπτυξη και άλλοτε διαπιστώνουν δήθεν την έναρξή της. Στο σημείο μηδέν που βρίσκεται η Ελλάδα, οι ξένοι προσελκύονται μόνον για να συμμετάσχουν στο γενικό ξεπούλημα.
 Να επισημάνω, ακόμη,  την άμεση ανάγκη μιας κυβέρνησης, οικουμενικής ή σωτηρίας, που να θέσει τέρμα στην εφαρμογή της κατά συρρ οή  εγκλημάτων εναντίον του ελληνικού λαού και να επικεντρωθεί  στην προσπάθεια εξεύρεσης του λιγότερου οδυνηρού τρόπου, για τη μετάβαση της χώρας στο εθνικό της νόμισμα.
Το τελικό συμπέρασμα της εισήγησής μου είναι μια  ευχή: δηλαδή, αυτό το τόσο ηθελημένα παρεξηγημένο GREXIT, που χρησιμοποιείται, ως Αρμαγεδδών, να γίνει όσο πιο γρήγορα γίνεται η αρχή της αναγέννησης της Ελλάδας.       
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               










[1] ΟΟΣΑ
[2] Σύμφωνα  εκτιμήσεις της Κομισιόν
[3] «Οι Έλληνες παίρνουν λιγότερα» είναι ο τίτλος δημοσιεύματος στην ηλεκτρονική σελίδα του Spiegel, όπως αναφέρεται σε δημοσίευμα της Deutsche Welle, και στο οποίο γίνεται αναφορά στα δώρα των γιορτων.
[4]dinati-ellada.com
[5] Έρευνα για λογαριασμό της  Εθνικής Σχολής Δημόσιας Υγείας
[6] Βλέπε Αθαν. Παπανδρόπουλος "Στα 170 δισ ευρώ το κόστος της φυγής εγκεφάλων", europeanbusiness
[7] Καθημερινή, 29.12.2015.
[8] Σύμφωνα με ρεπορτάζ της εφημερίδας Καθημερινή, από ellinopaligenesia.blogspot
[9] Έχει έδρα τη Βασιλεία, και τα αποτελέσματά της δημοσιεύτηκαν στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, το τμήμα που αφορούσε την Ελλάδα δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα  Πρώτο Θέμα  της 02.11.2015
[10] Maria Negreponti-Delivanis (2013), "L'erreur du FMI passée sous silence", Le Monde 12.03.2013
[11]Ευανάγνωστο,1712.2014
[12] Αποκάλυψη τμήματος στιχομυθίας με το Γιάνη Βαρουφάκη
[13]  Aπό τη συνέντευξή του με την κυρία Σοφία Σεβαρνάτζε στη ρωσική τηλεόραση RT