Τετάρτη, 5 Απριλίου 2017



Πρόταση της Μαρίας Νεγρεπόντη-Δελιβάνη για σύνδεση της νέας δραχμής με το δολάριο (που δημοσιεύθηκε στο Greek American News Agency στις 3.4.2017

Δευτέρα, 3 Απριλίου 2017

Πώς θα ξεφύγει η Ελλάδα από το ευρωπαϊκό οικονομικό αδιέξοδο; Καταχωρήθηκε από τον/την loukaskoutsikos on 03 Απριλίου 2017. Δημοσιεύθηκε στο Αρθρα

Logo

{text=}
{text=}







·                            ΠΡΩΤΟΣΕΛΙΔΟ
·                            ΑΚΟΥΣΤΕ
·                            ΔΕΙΤΕ
·                            ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ
·                            ΣΥΝΔΕΣΗ
·                            ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ
ΔΕΥΤΕΡΑ, 03 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2017

·  PDF
Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο
Εκτύπωση
Πώς θα ξεφύγει η Ελλάδα από το ευρωπαϊκό οικονομικό αδιέξοδο;
Καταχωρήθηκε από τον/την loukaskoutsikos on 03 Απριλίου 2017. Δημοσιεύθηκε στο Αρθρα
 0 0 0 New
Η έξόδος από την κρίση περνάει από τις ΗΠΑ
Η μνημονιακή ευρωπαϊκή πορεία δεν πρέπει να θεωρηθεί μονόδρομος, παρά το γεγονός πως κάθε σχετική απόπειρα συζήτησης καλύπτεται από τα ελληνικά ΜΜΕ με τα πλεόν μελανά χρώματαΗ θαυμάσια ιδέα μιας "ευρωπαϊκή πορεία", δυστυχώς εκφυλλίστηκε στην πράξη. Διαβάστε μια πρόταση διεξόδου από την κρίση και τους μηχανισμούς που πρέπει να αναπτυχθούν για τη μετάβαση σε ένα νέο εθνικό νόμισμα από την Μαρία Nεγρεπόντη Δελιβάνη
ΠΡΟΤΑΣΗ ΛΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΔΙΕΞΟΔΟ
(με την ενσωμάτωση των ευκαιριών της εκλογής του νέου πλανητάρχη)
της Μαρίας Νεγρεπόντη-Δελιβάνη,   28,03.2017
============================================

Τα επίσημα δεδομένα της τελευταίας οκταετίας, μέσα στην οποία εφαρμόστηκαν με πιστότητα τα "μνημόνια" και λατρεύτηκε  με θρησκευτική ευλάβεια η "ευρωπαϊκή πορεία" οδηγούν, χωρίς την  ελάχιστη πια  αμφιβολία, την Ελλάδα σε  ολοκληρωτική καταστροφή. 

Ι. Το αδιέξοδο

Το χρέος της Ελλάδας, από 109% στο ΑΕΠ της το 2009, αναρριχήθηκε ήδη στο 186% αντίστοιχα. Το ΑΕΠ της χώρας υπολείπεται κατά 26% σε σύγκριση με αυτό, στην έναρξη της κρίσης. Η ανεργία, από 9% αγγίζει ήδη το 27% του ενεργού πληθυσμού, σε πείσμα των περίπου 500.000 μορφωμένων νέων, που εγκατέλειψαν την Ελλάδα, για να επιβιώσουν έξω από αυτήν, περιορίζοντας έτσι τον ενεργό πληθυσμό. Η αγορά εργασίας έχει μετατραπεί σε ζούγκλα, στην οποία προσλαμβάνονται, με συνοπτικές διαδικασίες "εργαζόμενοι", των οποίων η μηνιαία αμοιβή κυμαίνεται από 100-300Ε, για απασχόληση, επισήμως, μερική αλλά στην πραγματικότητα, υπερπλήρης. Οι συντάξεις έχουν κατακρεουργηθεί κατά 35-40% από την αρχή της κρίσης, χωρίς ωστόσο να έχουν ικανοποιηθεί οι σχετικοί  μνημονιακοί στόχοι, που απαιτούν συνέχεια. Το ίδιο και οι μισθοί. Όλες, ανεξαιρέτως, οι αναπτυξιακές ροπές, της επένδυσης, της αποταμίευσης, του νεωτερισμού και της κατανάλωσης κυριολεκτικά καταρρέουν. Ειδικότερα, η πτώση της κατανάλωσης εξασφαλίζει δραματική πρωτιά στην Ελλάδα, καθώς είναι η μοναδική χώρα στον ΟΟΣΑ, στην οποία καταγράφεται συνεχής μείωση της ζήτησης  βασικών ειδών διατροφής. To 54% των Ελλήνων δεν διατρέφεται ικανοποιητικά, ενώ 4 στα 10 ελληνόπουλα έχουν περάσει στη φτώχεια. Οι ελληνικές επιχειρήσεις κλείνουν κατά χιλιάδες, και μάλιστα με επιταχυνόμενο ρυθμό. Η φορολογία έχει εκτοξευθεί σε δυσθεώρητα ύψη, καταλήγοντας ωστόσο σε περιορισμό δημοσίων εσόδων. 
Υπάρχει, όμως, και τραγικότερη   εξέλιξη σε σχέση με όλα τα  παραπάνω, και αυτή αναφέρεται στο γενικό ξεπούλημα ολόκληρης της Ελλάδας, και μάλιστα σε εξευτελιστική τιμή. Να μην αναφερθώ και στο κατάντημα της εθνικής κυριαρχίας και της δημοκρατίας, ακριβώς στη χώρα που τις καθιέρωσε. Το άμεσα ορατό αποτέλεσμα όλων αυτών των επί μέρους καταστροφών, είναι η μετάλλαξη αυτής της μικρής ευρωπαϊκής οικονομίας του 21ου αιώνα σε τριτοκοσμική. 
Η ανυπαρξία ελπίδας, για γενιές από σήμερα, προβάλλει με τα πιο μελανά χρώματα, μέσα από τις γραμμές των δύο πρόσφατων εκθέσεων του ΔΝΤ, για την Ελλάδα: της επίσημης και της απόρρητης. Ωστόσο, Έλληνες αλλά και ξένοι αξιωματούχοι εξακολουθούν να "βλέπουν την ανάπτυξη να έρχεται". Και κάθε φορά που η άφιξή της  διαψεύδεται, επιστρατεύονται διάφορες, διόλου φυσικά πειστικές, δικαιολογίες. Η διαδοχή των μνημονίων με αύξοντα αριθμό συνεχίζεται,  και θα συνεχίζεται  ακάθεκτη, αν δεν υπάρξει ολοκληρωτική ανατροπή του μνημονιακού καθεστώτος, εφόσον η αέναη ύφεση αποκλείει την ανάπτυξη  και απαιτεί ολοένα και νέα δάνεια. Περιττό, ασφαλώς, να τονιστεί ότι το ελληνικό πρόβλημα δεν είναι δυνατόν να αναζητήσει λύση,  στις εκλογές και στην εναλλαγή στην εξουσία των διαφόρων πολιτικών κομμάτων, εφόσον τα μνημόνια και οι αξιολογήσεις εξακολουθούν.

ΙΙ. Η ανάγκη αναζήτησης λύσης

Επί οκτώ χρόνια οι ελληνικές κυβερνήσεις επιδίδονται σε Σισύφειο έργο, οδηγώντας  σταθερά τη χώρα  από το κακό στο χειρότερο. Εξαθλιώνοντας ολοένα μεγαλύτερες κοινωνικές ομάδες, στραγγαλίζοντας κάθε παρούσα και μελλοντική ικμάδα της οικονομίας, εξαλείφοντας, συστηματικά, κάθε εναλλακτική λύση. 
Η Ελλάδα, όμως, χρειάζεται κατεπειγόντως μια  άλλη οδό πλεύσης, για να επιβιώσει. Η μνημονιακή ευρωπαϊκή πορεία δεν αποτελεί μονόδρομο, όπως την επιβάλλουν οι αρμόδιοι εντός και εκτός της Ελλάδας.
Αναφέρομαι, ακριβώς, σε μια  εκτός μνημονίων πορεία, παρότι αυτή εμφανίζεται δυστυχώς ως Αρμαγεδδών, από τα ΜΜΕ, με αποτέλεσμα να  έχει κατατρομοκρατήσει τον ελληνικό λαό, ο οποίος απωθεί έτσι τη μοναδική οδό σωτηρίας του.
Μια αντιμνημονιακή  πορεία, παρότι θα μπορούσε να ενδυθεί διαφορετικές μορφές,  ο βασικός ωστόσο κορμός της, με τις παρούσες συνθήκες, θα ήταν  αναγκαστικά ένας και μοναδικός: δηλαδή θα απαιτούσε   διακοπή της συνύπαρξης  της Ελλάδας με το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα.
Παρότι το ευρώ, αλλά και η συμμετοχή μας στην ΕΕ έχει να επιδείξει απείρως περισσότερα αρνητικά παρά θετικά  αποτελέσματα , το γεγονός ότι δεν υπάρχει προηγούμενο μέλους της ΟΝΕ που αποχώρησε  από αυτήν, σε συνδυασμό και με τον συστηματικό αποκλεισμό αυτής της λύσης από κάθε επίσημη και σοβαρή συζήτηση, δικαιολογεί τη φοβία του μεγαλυτέρου τμήματος του ελληνικού λαού. Έτσι, με τη βοήθεια εντελώς αβάσιμων επιχειρημάτων, έχει ωστόσο πειστεί η πλειοψηφία των Ελλήνων , ότι η μετάβαση στο εθνικό μας νόμισμα θα καταλήξει σε καταστάσεις  τραγικότερες από τις παρούσες, και γι' αυτό εξαναγκάζεται να  υπομένει  αδιανόητα μαρτύρια.
Σε πείσμα της, ουσιαστικά, απαγορευμένης συζήτησης, γύρω από τη λύση μιας νέας δραχμής, καθώς  και της εκτόξευσης φαιδρών κατηγοριών εναντίον των "δραχμιστών",  έχουν ήδη ωστόσο  δει το φως της δημοσιότητας αρκετά βιβλία και άρθρα με σχέδια μετάβασης σε αυτήν. Από όσο, όμως, μπορώ να γνωρίζω,  οι προτάσεις αυτές ολοκληρώθηκαν,  πριν ο νέος πλανητάρχης αναλάβει την εξουσία στις ΗΠΑ. Δεν ήταν, συνεπώς, δυνατόν να συμπεριληφθούν σε αυτές οι νέες διαστάσεις του ελληνικού προβλήματος. Αυτές θα αποτελέσουν τη βάση μιας  νέας πρότασης εξόδου από την χρόνια  ελληνική κρίση, στην οποία αναφέρεται το ανά χείρας πόνημα. 

ΙΙΙ. Μια νέα πρόταση  μετάβασης στο εθνικό μας νόμισμα

Είναι αναμφισβήτητο ότι η έξοδος από τα μνημόνια και η ρήξη με την ΕΕ, αν και ήταν από την αρχή της κρίσης η μοναδική διέξοδος σωτηρίας της χώρας, συνδέεται ωστόσο με κινδύνους,  το εύρος και η ένταση των οποίων είναι, αρκετά, δύσκολο να εκτιμηθούν εκ των προτέρων.  Η πρότασή μου αποβλέπει, ακριβώς, στον περιορισμό αυτών των κινδύνων, αλλά ταυτόχρονα και στην ενίσχυση  των λογικών προσδοκιών, σχετικά με την επιτυχία της επιχείρησης μετάβασης στο εθνικό μας νόμισμα. Θα αρκεστώ, αναγκαστικά, εδώ, σε μια σύντομη παρουσίαση αυτού του νέου σχεδίου, το οποίο θα εμπλουτίσω  αργότερα με εκτενέστερη ανάλυση. 

Οι βασικές υποθέσεις του σχεδίου είναι, ότι:
*Πρώτον, δεν υπάρχει μέλλον για την Ελλάδα, αν παραμείνει δέσμια του ευρώ και των μνημονίων.
*Δεύτερον, η μετάβαση στο εθνικό νόμισμα δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να βασιστεί σε  "ευρωπαϊκές/ γερμανικές προδιαγραφές". Συνεπώς, κάποια μορφή ρήξης με την Ευρωζώνη είναι αναπόφευκτη.
*Τρίτον, η Ελλάδα δεν αρνείται να πληρώσει τα χρέη της. Θέτει, ωστόσο, τις ακόλουθες προϋποθέσεις:
- η αποπληρωμή θα γίνει με τη βοήθεια ανάπτυξης και όχι συρρίκνωσης του ΑΕΠ της , όπως συμβαίνει στο διάστημα της τελευταίας οκταετίας,
- θα αφαιρεθούν από αυτήν, οι υποχρεώσεις της Γερμανίας προς την Ελλάδα, που απορρέουν από το κατοχικό δάνειο και τις καταστροφές, 
- θα αφαιρεθεί, ακόμη, το επαχθές και απεχθές τμήμα του χρέους , 
- θα δοθεί επαρκής χρόνος, στην Ελλάδα,  για την ανόρθωση της ρημαγμένης, από τα μνημόνια, οικονομίας της, πριν αρχίσει η αποπληρωμή του χρέους της.
*Τέλος, τέταρτον  και σπουδαιότερο, η παρούσα  πρόταση  βασίζεται στην υπόθεση ότι ορισμένοι στόχοι, βλέψεις και ενδιαφέροντα του νέου πλανητάρχη Donald Trump, που αφορούν στο διεθνή και ευρωπαϊκό χώρο, και που έχουν σαφώς εξαγγελθεί προεκλογικά, όσο και μετά την ανάληψη της εξουσίας από αυτόν,  συμπίπτουν με ότι θα μπορούσε να αποτελέσει το πλαίσιο της σωτηρίας της Ελλάδας. 

ΙV. Το σχέδιο μετάβασης

A.  Επιστροφή στο εθνικό μας νόμισμα με σύνδεσή του στο $ΗΠΑ
Προτείνεται η σύνδεση της νέας δραχμής (ή όπως ονομάσουμε το εθνικό μας νόμισμα) με το $ ΗΠΑ. Η σύνδεση αυτή θα προστατεύσει το νέο (και οπωσδήποτε ασθενές, στην αρχή) νόμισμα από τα κοράκια της διεθνούς κερδοσκοπίας, αλλά και από ανεξέλεγκτη υποτίμησή του, καθώς και από ανεξέλεγκτο πληθωρισμό στο εσωτερικό της χώρας. Ο καθορισμός της συναλλαγματικής ισοτιμίας της νέας δραχμής με το $ΗΠΑ, που είναι ίσως η δυσκολότερη  απόφαση, λόγω των  επιπτώσεών της σε σωρεία δεικτών της πραγματικής οικονομίας , όπως και των συναλλαγών της με το εξωτερικό, θα πρέπει να γίνει με πολλή περίσκεψη. Αυτή η ισοτιμία θα πρέπει  να ενσωματώσει κάποιο βαθμό ηθελημένης, αλλά ταυτόχρονα και περιορισμένης υποτίμησης, με την ελπίδα ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας.  Σχετικά με τον στόχο αυτό, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη η πολύ περιορισμένη εμβέλεια που αναμένεται αυτός να έχει, πρώτον επειδή η ελληνική οικονομία έχει ήδη υποστεί μια, θα τολμούσα να χαρακτηρίσω, βάρβαρη εσωτερική υποτίμηση, που κατέληξε σε αρνητικό και όχι θετικό αποτέλεσμα,  δεύτερον επειδή οι ιδιαιτερότητες των ελαστικοτήτων εισαγωγών και εξαγωγών της Ελλάδας δεν εξασφαλίζουν, γενικώς, επιτυχία στις υποτιμήσεις της εξωτερικής αξίας της δραχμής , αλλά και τρίτον επειδή η καταστραμμένη, από τα μνημόνια, παραγωγική βάση της χώρας χρειάζεται χρόνο και μαζικές επενδύσεις, προκειμένου να αποκτήσουν και πάλι περιεχόμενο οι συζητήσεις περί ανταγωνιστικότητάς της.  Θα έλεγα, εντελώς, ενδεικτικά, και με την επιφύλαξη πρόσθετης μελέτης του προβλήματος, να καθοριζόταν η νέα συναλλαγματική ισοτιμία σε 15 νέες δραχμές=1$ . Με τη λύση αυτή, και εφόσον θα καταστεί αποδεκτή από τις ΗΠΑ, εξουδετερώνονται οι (υποβολιμαίοι)  φόβοι της πλειοψηφίας του ελληνικού λαού , ότι "θα πεθάνουμε από την πείνα, το κρύο και την έλλειψη βασικών φαρμάκων".

Β. Οι κίνδυνοι της πρότασης και η αντιμετώπισή τους
α) Οι διακυμάνσεις της εξωτερικής αξίας του $ΗΠΑ
Ο πρωταρχικός κίνδυνος που θα  πρέπει να αντιμετωπιστεί  με την προτεινόμενη λύση της σύνδεσης  της νέας δραχμής με το $ΗΠΑ είναι, οι πιθανές διακυμάνσεις  της εξωτερικής αξίας του $ΗΠΑ, έναντι των λοιπών νομισμάτων της υφηλίου . Η Ελλάδα, θα μπορούσε να προστατευθεί από τις διακυμάνσεις αυτές, χάρη στην ad hoc εφαρμογή δασμών ή επιδοτήσεων (ή και των δύο), για τα εισαγόμενα και εξαγόμενα προϊόντα της, με στόχο την, όσο γίνεται πιο αποτελεσματική, εξουδετέρωση των επιπτώσεων αυτών των διακυμάνσεων  επί της τιμής τους. Η υποχώρηση της παγκοσμιοποίησης, όπως εξαγγέλθηκε από τον νέο πλανητάρχη, αλλά και όπως άρχισε ήδη να εφαρμόζεται σε ορισμένες περιπτώσεις, στην Αμερική, ανοίγει το δρόμο για την εφαρμογή προστατευτικών μέτρων, ιδιαίτερα για την περίπτωση της δραματικής ελληνικής οικονομίας. Να προσθέσω, εδώ, ότι στην περίπτωση υλοποίησης αυτής της λύσης, θα πρέπει να θεωρείται δεδομένη η παροχή βοήθειας από τις ΗΠΑ προς την Ελλάδα, που να εμπίπτει σε γενικότερο πλέγμα αντιμετώπισης πιθανών προβλημάτων της, και όχι αποκλειστικά οικονομικών. Και τούτο, όχι με βάση ότι ο  νέος πλανητάρχης και το επιτελείο του είναι "φιλέλληνες", υπόθεση που δεν ισχύει στις διεθνείς σχέσεις, αλλά με βάση την υπόθεση, στην οποία έκανα ήδη αναφορά παραπάνω, ότι δηλαδή ορισμένοι στόχοι του νέου πλανητάρχη συμπίπτουν με τους ελληνικούς. 

β) Η Ελλάδα θα γίνει "προτεκτοράτο" των ΗΠΑ;
Δυστυχώς, (και είναι ανάγκη να βλέπει κανείς την πραγματικότητα) η παρουσία των όποιων  "μεγάλων δυνάμεων", είναι πάντα μαζί μας, από την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους. Ασφαλώς, δεν είναι ο ενδεδειγμένος χώρος στα πλαίσια αυτού του πονήματος, να εξετάσουμε το αν θα ήταν εφικτή μια διαφορετική διαδρομή για τη μικρή και ευάλωτη πατρίδα μας. Ωστόσο, αυτό που διακυβεύεται αυτή τη στιγμή, για την Ελλάδα, δεν είναι η αναζήτηση λύσεων, που κινδυνεύουν να χαρακτηριστούν ως "πολυτελείς", στην παρούσα συγκυρία, αλλά η ίδια η επιβίωσή της ως Έθνος. Γι' αυτό, και ως Ελληνίδα που αγωνιώ για τη διατήρηση των ελληνικών συνόρων, της θρησκείας, της ιστορίας, των παραδόσεων και του πολιτισμού της πατρίδας μου,   πιστεύω ότι η Ελλάδα είναι υποχρεωμένη να αναζητεί κάθε φορά εκείνη την "ομπρέλα", που υπόσχεται να την προστατεύσει καλύτερα από την καταιγίδα, και φυσικά η "ομπρέλα"  αυτή δεν μπορεί να είναι πάντοτε η ίδια. Και, στο σημείο αυτό, να ανασκευάσω τη δήλωση του νέου πλανητάρχη: "Η Αμερική πριν από όλα" σε "Η Ελλάδα πριν από όλα".

γ) Η Ελλάδα ανήκει στην Ευρώπη και δεν είναι νοητό να την εγκαταλείψει(;)

  Η "ευρωπαϊκή πορεία", που νυχθημερόν επικαλούνται οι άρχοντες του τόπου μας, της τελευταίας οκταετίας, ήταν μια θαυμάσια ιδέα, που όμως δυστυχώς εκφυλλίστηκε στην πράξη. Η πραγματικότητα, σε αντίθεση με  την ωραιοποιημένη εικόνα της,  που επιμένουν να  βλέπουν  οι μνημονιακοί, είναι ότι με την επιβολή της αέναης λιτότητας η ΕΕ, εκτός από την Ελλάδα, κατέστρεψε και τον ευρωπαϊκό Νότο, αλλά  και  καθήλωσε σε χρόνια στασιμότητα  ολόκληρη την Ευρώπη, με μοναδική τροπαιούχα  τη Γερμανία. Συνεπώς, έστω και αν η Ελλάδα θυσιαστεί για ακόμη μια φορά για να σώσει το ευρώ , το πιθανότερο είναι ότι  η θυσία της, σε βάθος χρόνου, θα αποδειχθεί χωρίς περιεχόμενο.  
         Αναζητώντας την αμερικανική προστασία, τώρα, η Ελλάδα θα προσπαθήσει να διασωθεί την ύστατη ώρα, από την πλήρη εξαθλίωση και την απώλεια και του τελευταίου ίχνους της  εθνικής της κυριαρχίας,   από τα απάνθρωπα προγράμματα, που της επέβαλαν οι εταίροι/δανειστές της, επί οκτώ χρόνια. Ασφαλώς, υπάρχουν και προς αυτήν την κατεύθυνση  κίνδυνοι, δεδομένου ότι η αμερικανική προστασία θα απαιτήσει κάποια ανταλλάγματα.  Η ιδανική, βέβαια, λύση θα ήταν η ρήξη με την ΕΕ και στη συνέχεια η ανεξάρτητη πορεία της Ελλάδας. Είθε να το μπορούσαμε!  Αλλά, ως τότε, ας συγκρίνουμε  τις συνέπειες της  συμπεριφοράς των οκτώ τελευταίων ετών της ΕΕ προς την Ελλάδα, που κυριολεκτικά μας εξόντωσαν, και αυτές που αναμένουμε  από την  Αμερική, και που έχουμε βάσιμες ελπίδες, ότι θα είναι λιγότερο δραματικές. Τελικά, αυτό που επιζητούμε  είναι η δυνατότητα να εξασφαλίσουμε την εφαρμογή αναπτυξιακού προγράμματος, συμβατού με τις ιδιαιτερότητες και τις δυνατότητες της ελληνικής οικονομίας. Το πρόγραμμα αυτό, στη συνέχεια,  να εκτελείται με την υποστήριξη  εθνικού νομίσματος,  του οποίου η ποσότητα  κυκλοφορίας θα αποφασίζεται με βάση τις εκάστοτε  ανάγκες της οικονομίας, και δεν θα της δανείζεται με το σταγονόμετρο, από την ΕΚΤ, όπως συμβαίνει με το ευρώ.   
Να προσθέσω και ότι είναι, αλλά δεν εκλαμβάνεται ως αυταπόδεικτο. Ότι, δηλαδή, ουδείς μπορεί να μας εκδιώξει από την ευρύτερη  πατρίδα μας την Ευρώπη, που άλλωστε θεμελιώθηκε με τις προδιαγραφές που έθεσαν οι δικοί μας πρόγονοι. Συνεπώς, δεν εγκαταλείπουμε την Ευρώπη,, αλλά απλώς αποχωρούμε από την ΟΝΕ, που δυστυχώς εδραιώθηκε σε ένα  εκ γενετής άρρωστο νόμισμα, του οποίου η τεχνητή διατήρηση στη ζωή δηλητηριάζει ολόκληρη την γηραιά ήπειρο. Εξάλλου, η πιθανή αποχώρηση της Ελλάδας από την ΟΝΕ θα διαδεχθεί το ακόμη ριζικότερο BREXIT, που εκείνο απαρνήθηκε την ΕΕ.

δ) Η νέα δραχμή δεν θα είναι "πραγματικό" νόμισμα
 Ένα νόμισμα, που χρειάζεται να συνδεθεί με άλλο ισχυρότερο, προκειμένου  να αποφύγει επικίνδυνους κλυδωνισμούς και αβυσσαλέα  υποτίμηση, δεν είναι "πραγματικό" νόμισμα, με την έννοια ότι η  εξωτερική του αξία δεν προσδιορίζεται στη διεθνή χρηματαγορά από την προσφορά και τη ζήτησή του, αλλά αντιθέτως έχει κλειδωθεί στη σχέση που από την αρχή καθορίζεται με το  περί ου ισχυρό νόμισμα. Για τους λόγους, ωστόσο, που ήδη αναφέρθηκαν στο  εδάφιο IV, θα ήταν πολύ παρακινδυνευμένη η έκθεση της νέα δραχμής, στους  ακόρεστους κερδοσκόπους, που αυθόρμητοι ή, το πιθανότερο, κατευθυνόμενοι,  θα προσπαθούσαν να την  κατασπαράξουν. Η νέα δραχμή, στις αρχές του βίου της θα είναι  ευάλωτη και  αδύναμη, ιδίως και αν έχει επιβαρυνθεί με το μένος της ευρωζώνης, για την εγκατάλειψή της . Το ερώτημα είναι, βέβαια, στο σημείο αυτό,   "για πόσο καιρό η νέα δραχμή θα έχει ανάγκη από την προστασία ενός ισχυρότερου, από την ίδια, νομίσματος". Σπεύδω να τονίσω ότι στη σκέψη μου, το μέτρο της σύνδεσης είναι προσωρινό. Αλλά το πόσο "προσωρινό" θα αποδειχθεί, θα εξαρτηθεί τελικά από τους Έλληνες και τις προσπάθειές τους να ανασύρουν την Ελλάδα από το βούρκο που τώρα την πνίγει. Ας ευχηθούμε, όσο πιο γρήγορα γίνεται, και ας πάμε πίσω, και πριν από την κρίση, οπότε η Ελλάδα με την ταπεινή δραχμούλα της κατόρθωνε να έχει τον ταχύτερο ρυθμό ανάπτυξης της Ευρώπης . 

ε)Το μεγάλο αγκάθι στην υλοποίηση αυτού του σχεδίου....είναι το δυσκολοαπάντητο ερώτημα: "με ποιούς επικεφαλής θα επιχειρηθεί η έξοδος της Ελλάδας από το ευρώ"; Εξυπακούεται πως δεν είναι αυτή νοητή  με τους πολιτικούς  (που εκπροσωπούν σχεδόν ολόκληρο το πολιτικό φάσμα της χώρας), και οι οποίοι  εν ψυχρώ, και με τη στενή συνεργασία των "θεσμών", μετάλλαξαν το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος της 28ης  Ιουνίου του 2015, από συντριπτικό ΟΧΙ σε κίβδηλο ΝΑΙ. Απαιτείται  κυβέρνηση εθνικής σωτηρίας. Θα αποφύγω, στο σημείο αυτό, να υπεισέλθω σε λεπτομέρειες, αφήνοντάς τες στους συνταγματολόγους.

Γ. Προκαταρκτικές ενέργειες
Πριν από τη σύνδεση της νέας δραχμής με το $ΗΠΑ θα πρέπει η Ελλάδα να προβεί στις κινήσεις εκείνες, που όφειλαν να έχουν γίνει από το 2010. Δηλαδή, αντί να παρατείνει μια εξαιρετικά επικίνδυνη και άκρως ανώμαλη κατάσταση, με συνεχείς αξιολογήσεις και θανατηφόρες παραχωρήσεις στους θεσμούς, οι οποίες εξευτελίζουν και εξαθλιώνουν την Ελλάδα, σε καθημερινή βάση, η ορθολογική οδός θα ήταν:
*Άρνηση συνέχισης  εξυπηρέτησης του εξωτερικού χρέους, που σημαίνει δήλωση επίσημης χρεοκοπίας. Να σημειωθεί ότι η Ελλάδα είναι, στην πραγματικότητα,  χρεοκοπημένη από το 2010, όπως κάθε χώρα που αδυνατεί να πληρώσει τα χρέη της και διατηρείται με τεχνητό, αλλά εξαιρετικά επώδυνο  τρόπο στην επιφάνεια. Δηλαδή, με συνεχή δάνεια, τα οποία εκτός του ότι εξαγοράζονται με αντίτιμο το σύνολο του δημόσιου πλούτου και τον αργό θάνατο του ελληνικού λαού, καταλήγουν επιπλέον στη συνεχή διόγκωση και όχι στην ελάττωση του χρέους. Επιπλέον, η παράλογη εμμονή εμφάνισης ενός χρέους, του ελληνικού, ως δήθεν βιώσιμου, παρότι  ορθώς χαρακτηρίζεται από την τελευταία έκθεση του ΔΝΤ για την Ελλάδα,  ως "εξαιρετικά μη  βιώσιμο",  διαστρεβλώνει επικίνδυνα τον τρόπο αντιμετώπισής του. 
*Καταγγελία των μνημονίων, στο τμήμα που αποδεδειγμένα επιβάλλουν στη χώρα αντισυνταγματικές υποχρεώσεις και απάνθρωπα μέτρα. Αναγκαστικά, η Ελλάδα θα οδηγηθεί   στα διεθνή δικαστήρια, αλλά ώσπου να εκδοθούν οι τελεσίδικες αποφάσεις τους, με βάση λογικές προβλέψεις, η οικονομία θα έχει στηθεί στα πόδια της και θα μπορεί να αρχίσει την αποπληρωμή των χρεών της, με τη βοήθεια της ανάπτυξης και όχι, όπως συμβαίνει την τελευταία οκταετία, της αφαίμαξης  του βιοτικού επιπέδου των πολιτών.
*Μετατροπή του χρέους, από  ευρώ  στο εθνικό μας νόμισμα.


Δ. Τα πλεονεκτήματα του εθνικού νομίσματος
Στις συζητήσεις για μια πιθανή επάνοδο της Ελλάδας στο εθνικό νόμισμα, ακούγονται συχνά δύο φράσεις: "Τι θα σου κάνει το νόμισμα; Τίποτε!" και "Τι ευρώ, τι δραχμή, το ίδιο είναι". Πρόκειται, φυσικά, για δηλώσεις που μαρτυρούν πλήρη άγνοια των τεραστίων δυνατοτήτων ενός εθνικού νομίσματος, έστω και ασθενούς. 
Η σπουδαιότητα του χρήματος έγκειται στο γεγονός ότι από την ποσότητά του εξαρτάται η ένταση της οικονομικής δραστηριότητας, ο ρυθμός ανάπτυξης και ο όγκος της απασχόλησης. Είναι, συνεπώς, σαφές ότι η ισχύς ανήκει σε αυτούς που δημιουργούν το χρήμα και σε αυτούς που το ελέγχουν. Το χρήμα είναι δύναμις. Αυτή η πραγματικότητα έγινε συνειδητή από πολύ νωρίς στην οικονομική ιστορία της ανθρωπότητας. Ο σχηματισμός των επί μέρους εθνικών οικονομιών, στον 19ο αιώνα, άνοιξε το δρόμο για τη δημιουργία των εθνικών νομισμάτων, μέσω των οποίων δημιούργησαν τις εθνικές αγορές τους, επέλεξαν την νομισματική και οικονομική πολιτική που προωθούσε τους εκάστοτε στόχους τους και  εδραίωσαν την εθνική τους κυριαρχία, τμήμα της οποίας, οι ευρωπαϊκές οικονομίες απώλεσαν  με τη δημιουργία της Ευρωζώνης. Οι τράπεζες, όπως είναι γνωστό,  δημιουργούν χρήμα εκ του μηδενός με δανεισμό, μεταφορά χρηματικών ποσών, αγορά ομολόγων κ.ά.

V. Υποστήριξη του σχεδίου επιστροφής στο εθνικό μας νόμισμα από πρόγραμμα ανάπτυξης

Παρότι το εθνικό νόμισμα είναι ισχυρότατο πλεονέκτημα για τη χώρα που το διαθέτει, εφόσον, μέσω αυτού είναι δυνατή η απόφαση και εκτέλεση μακροοικονομικής πολιτικής, προσαρμοσμένης στις ιδιαιτερότητες της κάθε οικονομίας, δεν είναι όμως αρκετό  για να επαναφέρει την καταστραμμένη ελληνική οικονομία σε αναπτυξιακή τροχιά. Γι' αυτό, απαιτείται η παράλληλη κατάρτιση ενός σοβαρού προγράμματος ανασυγκρότησης της χώρας, το οποίο να στοχοποιεί τις ιδιαίτερες δυνατότητες της οικονομίας, να  υποδεικνύει την προτεραιότητα  επιλογής εκείνων των δραστηριοτήτων και κλάδων με τις περισσότερες και ταχύτερες  κάθετες και οριζόντιες διασυνδέσεις, να αναδεικνύει τις πηγές αυτάρκειας που, για τον πρώτο καιρό θα πρέπει να ενισχυθούν κ.ο.κ.
Με τηλεγραφική συντομία  οι βασικές κατευθύνσεις του πρώτου προγράμματος ανασυγκρότησης της χώρας,  προτείνω να έχουν τις ακόλουθες κεντρικές κατευθύνσεις :
*Το κέντρο της έναρξης των αναπτυξιακών προσπαθειών της Ελλάδας, μετά τη σύνδεση  της νέας δραχμής με το $ΗΠΑ θα είναι, αναμφίβολα ο πρωτογενής τομέας, για να εξασφαλιστεί έτσι η τροφοδοσία του λαού. Θα πρέπει να δοθούν κίνητρα, ώστε να επιλέξουν γεωργικές εργασίες και νέοι, να αναβιώσουν οι παραδοσιακές και επιτυχημένες καλλιέργειες, που απενεργοποιήθηκαν από την ΚΑΠ  και να ενσωματωθεί σε αυτές η στο μεταξύ νέα τεχνολογία. Παράλληλα και στη συνέχεια, θα ενθαρρυνθεί με κατάλληλα κίνητρα,  παροχή δανείων και όπου χρειάζεται και εξασφάλιση know how, η επάνοδος στη ζωή όλων εκείνων των δραστηριοτήτων, που διέθετε η Ελλάδα πριν από την κρίση, και των οποίων η συμβολή στο ΑΕΠ ελαχιστοποιήθηκε, εξαιτίας του στραγγαλιστικού προγράμματος, που επιβλήθηκε από τους δανειστές.
*Θα επιλεγούν, κατά προτίμηση, κλάδοι και δραστηριότητες έντασης εργασίας, ώστε να απορροφηθεί σταδιακά και όσο γίνεται πιο γρήγορα, η τεραστίων διαστάσεων ανεργία, που άγγιξε το 1,5 εκατομμύριο ανέργων. Παράλληλα, και με στόχο την ενθάρρυνση της ζήτησης για κατανάλωση, επιβάλλεται να επιχειρηθεί, μέσω της προοδευτικής φορολογίας, αλλά και της αύξησης των χαμηλών μισθών και συντάξεων, αναδιανομή του εισοδήματος. Και τούτο, όχι μόνο για λόγους καθαρά κοινωνικούς, δεδομένου ότι η Ελλάδα ανήκει στους πρωταθλητές της ανισότητας κατανομής του εισοδήματος, στην Ευρώπη, αλλά και για λόγους  οικονομικούς.  Πράγματι, πρόσφατες έρευνες αποδεικνύουν ότι οι μεγάλες ανισότητες στην κατανομή του εισοδήματος, επιβραδύνουν την ανάπτυξη. 
*Η ελπίδα προσέλκυσης ξένων επενδυτών, σε μια οικονομία που αργοπεθαίνει, όπως δυστυχώς είναι η ελληνική, αποτελεί καθαρή ουτοπία. Μια τέτοια οικονομία, όπως άλλωστε αποδεικνύεται περίτρανα, προσελκύει αποκλειστικά και μόνο κερδοσκόπους, οι οποίοι επιδιώκουν να αποκτήσουν το δημόσιο πλούτο της, έναντι πινακίου φακής. 
Προκειμένου, ακριβώς, να ενθαρρυνθούν πραγματικοί ξένοι επενδυτές, αλλά και Έλληνες επιχειρηματίες, να προβούν σε παραγωγικές (και όχι κερδοσκοπικές) επενδύσεις, το πρώτο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση οφείλει να γίνει από τον δημόσιο τομέα, με τη διενέργεια μαζικών δημόσιων επενδύσεων. Οι ανάγκες της ελληνικής οικονομίας είναι τεράστιες, αφού τα νοσοκομεία στερούνται ακόμη και γάζες, η παιδία σε όλες τις βαθμίδες χωλαίνει σημαντικά, η δημόσια διοίκηση χρειάζεται γενική αναθεώρηση των βάσεων λειτουργίας της. 
*Για την υλοποίηση όσων αναφέρονται ήδη παραπάνω, αλλά και  πολλών άλλων που  έχουν παραλειφθεί στη σύντομη αυτή έκθεση, θα χρειαστούν περισσότερα από 120 δισ.(προς το παρόν, ας αναφερθούμε σε ευρώ). Από που θα βρεθούν; Από το νομισματοκοπείο, σταδιακά (παρότι, τα αποτελέσματα σε ρυθμούς ανάπτυξης  θα ήταν ταχύτερα, αν μπορούσε να ριχθεί  το σύνολό τους στην οικονομία), για να μην τροφοδοτηθεί ανεπιθύμητος πληθωρισμός, θα  ενισχύεται σταδιακά η οικονομία με πρόσθετη αγοραστική δύναμη, η οποία    στον επόμενο χρόνο θα ισορροπεί με ισοδύναμη αύξηση της παραγωγής. Η διαδικασία αυτή θα συμπέσει με ηθελημένο πληθωρισμό της τάξης του 6-7%, απολύτως ελεγχόμενου και απαραίτητου, μια και  δεν υπάρχει χώρα που να αναπτύχθηκε στο παρελθόν, χωρίς η ανάπτυξη να είχε  ενισχυθεί από κάποιο βαθμό πληθωρισμού.
*Στις συναλλαγές της με το εξωτερικό, τέλος, η Ελλάδα θα επιβάλλει προστατευτικά μέτρα, που θα επιτρέψουν στις εθνικές της δραστηριότητες να καταστούν ανταγωνιστικές. Ειδικότερα, η χώρα θα εισάγει ότι μπορεί να πληρώσει με τις εξαγωγές της, και εξυπακούεται ότι θα περιορίσει γι' αυτό στο ελάχιστο τις εισαγωγές πολυτελών αγαθών, προκειμένου να εξασφαλίσει επάρκεια στα απαραίτητα.

Συμπέρασμα

Παρότι η οικονομία βρίσκεται σε επιθανάτιο ρόγχο, διαθέτει ωστόσο τεράστιες δυνατότητες ταχύτατης ανάπτυξης, αν εξασφαλιστούν οι απαραίτητες σχετικές προϋποθέσεις. Δηλαδή, άμεση λήξη του αυτοκτονικού προγράμματος της τελευταίας οκταετίας, παρεμπόδιση του ξεπουλήματος ολόκληρης της Ελλάδας, απομάκρυνση από το λειτουργικό πεδίο των πολιτικών, που οδήγησαν τη χώρα στο γκρεμό, και τροφοδότηση, με άφθονο χρήμα, της αναπτυξιακής προσπάθειας. Για όλα αυτά, που θα έσωζαν την Ελλάδα, έστω και την τελευταία στιγμή, απαραίτητη προϋπόθεση είναι η σύνδεση της νέας  δραχμής με το $ΗΠΑ. Απαραίτητη προϋπόθεση, δηλαδή, είναι η συναίνεση του Donald Trump. 
             Όπως υποστηρίχθηκε ήδη στην αρχή αυτής της πρότασης σωτηρίας της Ελλάδας, οι μέχρι τώρα ενδείξεις είναι σαφώς θετικές (παρότι αφορούν έμμεσα και όχι άμεσα το ελληνικό πρόβλημα). Εξάλλου, από πρώτη ματιά, η σύνδεση δραχμής με $ΗΠΑ δεν φαίνεται να δημιουργεί πρόβλημα για την Αμερική. Αντιθέτως, διευρύνει την διεθνή εμβέλεια  του αμερικανικού νομίσματος. Και όσο και αν είναι μικροσκοπική η Ελλάδα, η πιθανή διάσωσή της από, διαφορετικά, βέβαιη καταστροφή, θα προστεθεί στο ενεργητικό του νέου πλανητάρχη με άστρο απείρως μεγαλύτερο και πιο λαμπερό, από τη γεωγραφική κουκίδα  με την οποία εμφανίζεται η  Ελλάδα, στον παγκόσμιο χάρτη.




Παρασκευή, 24 Μαρτίου 2017

Η ΑΤΙΜΩΡΗΤΗ ΕΣΧΑΤΗ ΠΡΟΔΟΣΙΑ γράφει η Μαρία Νεγρεπόντη-Δελιβάνη 21.03.2017

Η ΑΤΙΜΩΡΗΤΗ ΕΣΧΑΤΗ ΠΡΟΔΟΣΙΑ
γράφει η Μαρία Νεγρεπόντη-Δελιβάνη           21.03.2017
========================================
            Ένα βίντεο, του οποίου το περιεχόμενο  καταλύει εν ψυχρώ το Σύνταγμα και τη Δημοκρατία, κυκλοφορεί στο Διαδίκτυο, από τις 7.7.2016. Περιγράφει με αδιανόητες λεπτομέρειες το τι, ακριβώς, διαδραματίστηκε το  βράδυ του μοιραίου δημοψηφίσματος. Παρότι πρόκειται για σοβαρότατες συνταγματικές εκτροπές, που διώκονται αυτεπαγγέλτως,  από όσο νωρίζω, δεν έχουν  κινητοποιήσει τις εισαγγελικές αρχές[1].    
            Ο ελληνικός λαός, που ψήφισε ΟΧΙ στο δημοψήφισμα, με ποσοστό 62%, πληροφορείται μέσα από το ανατριχιαστικό περιεχόμενο αυτού του βίντεο, ότι:
* Η επιλογή του  κρίθηκε  απαράδεκτη, όχι μόνον από  την Κυβέρνηση Συριζανέλ, αλλά και από  το σύνολο  της μνημονιακής αντιπολίτευσης. Με ψυχική ομοφωνία, λοιπόν,  οι νυν και μελλοντικοί κυβερνήτες  του ελληνικού λαού συνωμοτούν στην πλάτη του, αναζητώντας εναγωνίως  "λύση" για το πως θα ποδοπατήσουν την εκφρασμένη, μέσω της  ψηφοφορίας, θέλησή του.  Το πως, δηλαδή, και πάντως με ταχύτατες  διαδικασίες, για να προλάβουν την αναγγελία των επίσημων αποτελεσμάτων της ψηφοφορίας, θα χαλκεύσουν τη   μετάλλαξη του ΟΧΙ σε ΝΑΙ.
* Εναντίον της λαϊκής θέλησης,   συμπαρατάχθηκαν εκείνο το βράδυ, χωρίς   αναστολές, (όπως, τουλάχιστον προκύπτει από τις σχετικές δημόσιες εξομολογήσεις του κ. Μεϊμαράκη)  εκτός από την κυβέρνηση και την αντιπολίτευση,   και ο πρόεδρος της Δημοκρατίας, ο οποίος  συναινεί  να συνδράμει με το κύρος του  την επιχείρηση εξαπάτησης του  ελληνικού λαού.
* Πράγματι, στις "κρίσιμες  εκείνες ώρες", (κατά τα λεγόμενα πάντοτε του κ. Μεϊμαράκη στο πλαίσιο της  περί ης ο λόγος συνέντευξης), σύσσωμη η πολιτική ηγεσία ζητά τη συμπαράσταση του προέδρου της Δημοκρατίας, για να συντελεστεί η πρωτοφανής νοθεία του εκλογικού αποτελέσματος, και να γίνει το ΟΧΙ, ΝΑΙ. Και όπως προκύπτει από τα λεγόμενα του κ. Μεϊμαράκη, η βοήθεια προσφέρθηκε αμέριστη από τους θεσμούς (δηλαδή τους δανειστές) και τους ξένους, που συμμάχησαν με τους πολιτικούς μας, και με τον πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας, για να διαστρεβλωθεί η βούληση του λαού, να νοθευτεί το εκλογικό αποτέλεσμα, και να μην τολμήσει να  σηκώσει κεφάλι ο εξαθλιωμένος λαός. 
            Ο κ. Μεϊμαράκης,  έκανε τις παραπάνω αυτές δηλώσεις, χωρίς φόβο και πάθος, και με μεγάλη άνεση όπως φαίνεται στο βίντεο, γιατί ήταν προφανώς πεπεισμένος  για την απόλυτη ορθότητά τους (όπως, ακριβώς, και ο Ζαρατούστρας). Περιττό, βέβαια να υπογραμμιστεί  ότι ο κ. Μεϊμαράκης δεν εκφράζει μόνο τις προσωπικές του απόψεις, αλλά και αυτές του συνόλου  της πολιτικής ηγεσίας του τόπου μας, που συμπίπτουν απολύτως με τις δικές του. Που σημαίνει ότι οι πατέρες του Έθνους δεν έχουν ουδεμία αμφιβολία για το αναφαίρετο  δικαίωμά τους  να αποφασίζουν για τη ζωή και το θάνατο των υπηκόων τους, αδιαφορώντας αν με την ψήφο τους  οι υπήκοοι έχουν εκφράσει δυναμικά την κατά 100% διαφορετική προτίμησή τους.
            Κάτω από το πρίσμα  των δραματικών αυτών γεγονότων, που συνέβησαν το βράδυ του δημοψηφίσματος, μπορούν να εξηγηθούν πολλές εξελίξεις, φαινομενικά ανεξήγητες.
            Καταρχήν, υπάρχει σύμπνοια  ανάμεσα στην κυβέρνηση και την αντιπολίτευση, για το ότι τα μνημόνια, και η πιστή εφαρμογή τους, αποτελεί μονόδρομο. Έτσι, διατυπώνονται διάφορες απόψεις, εμφανώς παράλογες, που ωστόσο θεωρούνται εξ' ορισμού ορθές, όπως αναφέρονται αμέσως παρακάτω:
-Ότι, δηλαδή,  η σταδιακή υιοθέτηση των ολοένα και πιο εγκληματικών απαιτήσεων των δανειστών, που να υπενθυμίσω ότι δεν υπάρχει προηγούμενο χώρας στις οποίες να έχουν εφαρμοστεί, αναγνωρίζεται  ως "πρόοδος".
-Ότι συμφωνούν κυβέρνηση και αντιπολίτευση, για το ότι η "καθυστέρηση στις διαπραγματεύσεις είναι καταστρεπτική", που σημαίνει ότι  πρέπει να αποδεχόμαστε, χωρίς συζήτηση, όλες τις παράλογες απαιτήσεις των δανειστών και από κοινού μαζί τους να τις επιβάλλουμε ως  δήθεν  "μεταρρυθμίσεις" στον άμοιρο ελληνικό λαό.
-Ότι, κυβέρνηση και αντιπολίτευση οραματίζονται την έλευση της ανάπτυξης, που δήθεν παρεμποδίζεται από τις καθυστερήσεις στη διαπραγμάτευση. Το άλλοθι, έτσι, των καθυστερήσεων συσκοτίζει τον σταθερό κατήφορο  του συνόλου των αναπτυξιακών δεικτών, καθώς και την Ελλάδα που μετουσιώνεται με ταχύτατους ρυθμούς σε κρανίου τόπο. 
            Οι παραπάνω αυτές διαπιστώσεις καταλήγουν, αναπότρεπτα, στο τραγικό συμπέρασμα  ότι "το εγκληματικό  πρόγραμμα που μας επιβάλλουν οι θεσμοί, είναι  δήθεν για το καλό μας"!!!!
            Με τις συνθήκες αυτές, που δεν συναντιούνται ούτε σε τριτοκοσμικές οικονομίες, με δικτατορικό καθεστώς, αναρωτιέται κανείς  σε ποιά  υπόληψη και  σε τι σεβασμό μπορεί να ελπίζει να συγκεντρώσει, στον ευρωπαϊκό και διεθνή στίβο, η Ελλάδα μας,  της οποίας οι ηγέτες  αδίστακτα επαίρονται, και μάλιστα δημόσια, για το ότι ήταν απαραίτητο να μεταλλάξουν το ΟΧΙ της λαϊκής θέλησης σε ΝΑΙ "επειδή με το ΟΧΙ η Ελλάδα πήγαινε στα βράχια", (ενώ προφανώς με το ΝΑΙ θα σωζόταν!). Αλλά, και τι  εμπιστοσύνη να μπορεί να  κερδίσει, διεθνώς, η κατακαημένη Ελλάδα,  όταν θεωρείται από τους ίδιους τους ηγέτες της ανάξια να έχει δική της γνώμη και γι' αυτό οφείλει  να υφίσταται τις μαρτυρικές λύσεις που της επιβάλλουν οι δανειστές και που  τις ενστερνίζονται οι πολιτικοί της;
            Δυστυχώς, όμως, η νοθεία αυτή που συντελέστηκε στο  αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος, και που κατέλυσε το Σύνταγμα, έχει και άλλη όψη, τραγικότερη ίσως   από την πλευρά των συνεπειών της. Εννοώ ότι χάρη στο "σύνδρομο του Θεού" με το οποίο τόλμησαν οι πολιτικοί μας  ηγέτες να ακυρώσουν το ΟΧΙ και να το εμφανίσουν ως ΝΑΙ, καταδίκασαν το λαό σε αργό και βασανιστικό θάνατο, φράζοντας έτσι τη μοναδική  ελπίδα επιβίωσής του, την οποία ο ίδιος είχε σοφά επιλέξει. Οι ευθύνες, που ανέλαβαν οι  πολιτικοί μας, με το πραξικόπημα της νύχτας του δημοψηφίσματος, είναι τεράστιες, και επιπλέον δεν μετριάζονται από καμιά δικαιολογία. Γιατί, αλήθεια, με βάση ποιά ακριβώς συμπεράσματα συγκριτικών μελετών (που δεν έγιναν ποτέ) ο κ. Μεϊμαράκης αποφάνθηκε (εκ μέρους ολόκληρου, σχεδόν, του πολιτικού φάσματος της χώρας) ότι....με το ΟΧΙ "πηγαίναμε στα βράχια";;; Ο κ. Μεϊμαράκης προφανώς μετέφερε την ουσιαστική απαγόρευση σοβαρής συζήτησης, σχετικά με  την πρόκριση άλλου δρόμου εκτός των μνημονίων, που όπως είναι γνωστό επιβάλλεται από τα ΜΜΕ, ύστερα από κυβερνητικές προτροπές, ενώ παράλληλα  αγνοούνται προκλητικά όλες οι μελέτες -προτάσεις και υποδείξεις σοβαρών οικονομολόγων Ελλήνων και ξένων,  μεταξύ των οποίων και πολλών με Νόμπελ (για ότι ήθελε να σημαίνει αυτό), που βάσιμα υποστηρίζουν την ανάγκη άμεσης εγκατάλειψης της "ευρωζώνης". Συνεπώς, το ΟΧΙ που έγινε ΝΑΙ  συναίνεσε  ταυτόχρονα και στην προϊούσα εξαθλίωση του ελληνικού λαού, αλλά και στην εξαφάνιση της Ελλάδας από το πρόσωπο της Γης, αν παραμείνει με τα μνημόνια.
            Και, έτσι, φθάνουμε στην άκρη του νήματος, όπου τίθεται ένα  ερώτημα, χωρίς προς το παρόν απάντηση: δηλαδή, "με  ποιούς θα επιχειρηθεί η απαραίτητη αλλαγή;"- μπορεί να στηριχθούν ελπίδες σε  έξοδο που θα επιχειρηθεί με τους ίδιους εκείνους πολιτικούς, που ποδοπάτησαν τη λαϊκή θέληση και που συνεργάζονται με τους δανειστές για την εφαρμογή αυτού του  εξαθλιωτικού και, κυρίως, αδιέξοδου  προγράμματος;; Το δράμα είναι ακριβώς  ότι  το ελληνικό  πρόβλημα, δεν φαίνεται να έχει  λύση.
            Ωστόσο,  θα πρέπει με κάθε τρόπο να βρεθεί λύση, γιατί, διαφορετικά,  η γενικευμένη βία κινδυνεύει να είναι η διάδοχος κατάσταση σε μια  Ελλάδα που καταποντίζεται αβοήθητη.                 

           




           




[1] Πρόκειται για ένα  πρωτοφανούς  περιεχομένου  βίντεο, που αναφέρεται σε   συνομιλία/ συνέντευξη του Βαγγέλη Μεϊμαράκη  με τον Νίκο Χατζηνικολάου (7.7.2016 στο REAL FM).

Σάββατο, 11 Μαρτίου 2017

Αρνητικά Επιτόκια- Η απόλυτη απελπισία αυτοσχεδιάζει την οικονομία* Της Μαρίας Νεγρεπόντη-Δελιβάνη 5/2016

Αρνητικά Επιτόκια- Η απόλυτη απελπισία αυτοσχεδιάζει την οικονομία*
Της Μαρίας Νεγρεπόντη-Δελιβάνη                          5/2016


Εισαγωγή

Στη σημερινή εισήγησή μου αποφάσισα να ασχοληθώ με ένα επίκαιρο θέμα, την σχετικά πρόσφατη απόφαση της ΕΕ[1] να εφαρμόσει ένα πρωτοφανές οικονομικό μέτρο. Πρόκειται για την εφαρμογή αρνητικών επιτοκίων, στις καταθέσεις των τραπεζών, που είναι καταρχήν ακατανόητο μέτρο για τους οικονομολόγους[2]. Συγκεκριμένα, με βάση αυτή την απόφαση, οι ευρωπαίοι πολίτες, που θα εναποθέτουν την αποταμίευσή τους στις εμπορικές τράπεζες της Ευρώπης, όχι μόνο δεν θα ανταμείβονται με επιτόκιο, που θα έχει θετικό πρόσημο, όπως  αυτό αποτελούσε τον κανόνα  ως σήμερα, αλλά επιπλέον θα πρέπει οι ίδιοι οι καταθέτες να καταβάλλουν επιτόκιο με αρνητικό πρόσημο, στις τράπεζες, για τη φύλαξη των χρημάτων τους.  Αυτό το απίστευτο μέτρο,   καταργεί την πεμπτουσία της αποταμίευσης και επιφέρει αναστάτωση και χωρίς προηγούμενο αναθεώρηση ολόκληρης της νομισματικής θεωρίας και πολιτικής, αλλά και του περιεχομένου των βασικών εννοιών και αρχών της οικονομικής επιστήμης. Είναι μέτρο απελπισίας, και αυτοσχεδιασμού, που απομακρύνεται από τις βασικές αρχές της οικονομίας και που προσπαθεί να ξεπεράσει  την αποτυχία των χαμηλών και πολύ χαμηλών επιτοκίων να αποδώσουν το ζητούμενο, δηλαδή την αναζωογόνηση της ευρωπαϊκής οικονομίας. Το παράδοξο εξάλλου αυτό μέτρο βρίσκεται στην προέκταση της γνωστής δήλωσης του Mario Draghi,  προέδρου της ΕΚΤ, τον Ιανουάριο του 2016,  ότι "δεν υπάρχουν όρια" σε αυτά που θα πράξει, προκειμένου να επιτύχει τους στόχους, που έθεσε για τη θητεία του. Η ΕΚΤ είναι η πρώτη τράπεζα που εφάρμοσε αυτό το μέτρο, ήδη εδώ και ένα χρόνο. Είναι, επομένως, αναγκαίο να διερευνηθεί η σημασία, τα αίτια και οι συνέπειες αυτού του ευρωπαϊκού παραλογισμού, που θα επιχειρηθεί στο Μέρος Ι της εισήγησής μου,  καθώς και του κατά πόσο θα επιτύχει  η ΕΕ εισάγοντας αυτόν τον νεολογισμό στα κράτη-μέλη της, που θα αποτελέσει το Μέρος ΙΙ.

Μέρος Ι.  Σημασία, αίτια και προεκτάσεις της προσφυγής στο ανορθόδοξο αυτό μέτρο των αρνητικών επιτοκίων

 1. Τι σημαίνουν "αρνητικά  επιτόκια

Πρόκειται για μη συμβατικό οικονομικό μέτρο, το οποίο τιμωρεί την αποταμίευση, και αποσκοπεί στην ενθάρρυνση της συνολικής δαπάνης, δηλαδή της κατανάλωσης και της επένδυσης. Τα αρνητικά επιτόκια, από θεωρητικής άποψης, αποσκοπούν στο να καταστήσουν  φθηνότερο τον δανεισμό,  και να οδηγήσουν έτσι  σε αύξηση της ζήτησης και σε αναθέρμανση της οικονομίας. Και από την πλευρά των αποταμιευτών, αυτοί αποθαρρύνονται να αποταμιεύσουν, καθώς υποχρεούνται  να καταβάλουν κάποιο τίμημα στις τράπεζες, για τη φύλαξή της αποταμίευσής τους. Οι εμπνευστές αυτού του μέτρου, ελπίζουν επιπλέον  ότι όσοι αποθαρρύνονται να αποταμιεύσουν, εξαιτίας των αρνητικών επιτοκίων, θα στραφούν προς κατανάλωση ή και επένδυση. Αυτό, όμως, δεν είναι διόλου βέβαιο.  Το πιθανότερο είναι, ότι με την  κατάσταση βαθιάς ύφεσης  που επικρατεί στις ευρωπαϊκές οικονομίες θα προτιμήσουν να τα αποθησαυρίσουν, αναμένοντας ευνοϊκότερες εξελίξεις. Διότι αποθησαυρίζοντας θα έχουν μηδενικό επιτόκιο, ενώ καταθέτοντας την αποταμίευσή τους σε τράπεζα θα έχουν αρνητικό επιτόκιο.  Η προτίμηση για αποθησαύριση ενισχύεται και από το γεγονός ότι η πολιτική των αρνητικών τραπεζικών επιτοκίων συνδυάστηκε με αρνητικές αποδόσεις αρκετών κρατικών ομολόγων, το πρώτο εξάμηνο του 2015, ενώ, ταυτόχρονα,  τα αίτια αυτών των αρνητικών αποδόσεων ενισχύουν προβλέψεις για μελλοντική συνέχισή τους. Πρόκειται για ομόλογα με πολύ χαμηλό κίνδυνο, τα οποία σε περίοδο υψηλής αβεβαιότητας, όπως η παρούσα,  είναι περιζήτητα, ενώ η προσφορά τους είναι περιορισμένη. Τον Φεβρουάριο του 2015 πουλήθηκαν κρατικά ομόλογα αξίας $7 τρισεκατομμυρίων, που είχαν αρνητική απόδοση[3].  Πρόσθετοι λόγοι, που θα μπορούσαν να ερμηνεύσουν το ανορθόδοξο αυτό μέτρο των αρνητικών επιτοκίων είναι ο ανώμαλα χαμηλός πληθωρισμός ή και αντιπληθωρισμός, καθώς και η απόφαση της ΕΚΤ να αγοράσει κρατικά ομόλογα, με αυστηρά κριτήρια επιλογής, σε σύνολο  € 1.100.000.000.000, και με ρυθμό € 60 δις το μήνα. Η επιχείρηση αυτή θα ενισχύσει τις χαμηλές αποδόσεις των κρατικών ομολόγων, καθώς και τα αρνητικά επιτόκια.
Το μέτρο των αρνητικών επιτοκίων, εκτός από το ότι στρέφεται εναντίον της αποταμίευσης, στρέφεται όμως και εναντίον των τραπεζών, που τιμωρούνται επειδή συσσωρεύουν και  δεν δανείζουν αρκετά, ενώ χάρις στα αρνητικά επιτόκια ελπίζεται ότι θα αυξήσουν τα δάνεια για επένδυση και κατανάλωση. Η υπόθεση, όμως, αυτή που προϋποθέτει αφενός επαρκείς  καταθέσεις στις τράπεζες, σε πείσμα των αρνητικών επιτοκίων, που θα υποχρεούνται να πληρώσουν οι καταθέτες και αφετέρου τη θέληση των τραπεζών να αυξήσουν τα δάνεια προς τους ιδιώτες, δεν είναι διόλου βέβαιο ότι θα επαληθευτεί, και τούτο για δύο κυρίως, λόγους:
-Πρώτον, διότι οι ιδιώτες αποταμιευτές, επειδή το πιθανότερο είναι ότι θα προτιμήσουν την ανέξοδη αποθησαύριση, από την  έστω και χαμηλού κόστους  τοποθέτηση των χρημάτων τους στις τράπεζες,  θα περιορίσουν έτσι τις καταθέσεις, που είναι η βάση του δανεισμού, και
-Δεύτερον, διότι οι τράπεζες, πιθανότατα, θα είναι λιγότερο διατεθειμένες να χορηγούν δάνεια από ότι πριν από το μέτρο των αρνητικών επιτοκίων, σε περίπτωση που θα περιοριστεί το κέρδος τους, ανάμεσα σε αυτά που θα εξασφαλίζουν από τις  πιθανότατα μειωμένες  καταθέσεις, και αυτά που θα χάνουν από την παροχή δανείων[4]. Το κέρδος των εμπορικών τραπεζών, εξάλλου, θα περιορίζεται και επειδή, τώρα, υποχρεούνται να καταβάλουν στην κεντρική Τράπεζα αρνητικό επιτόκιο, για το ποσοστό  εκείνο των καταθέσεών τους που υπερβαίνει αυτό που υποχρεωτικά διατηρούν σε αυτήν. Και το συμπληρωματικό αυτό μέτρο αποβλέπει, επίσης,  στην ενθάρρυνση της χορήγησης δανείων, από τις εμπορικές τράπεζες σε ιδιώτες, σε αντίθεση με τη διατήρηση των διαθεσίμων τους σε κατάσταση  ρευστότητας στην κεντρική Τράπεζα.

Εκτός από τα αρνητικά επιτόκια των κρατικών ομολόγων, το ανορθόδοξο μέτρο επεκτείνεται και σε τίτλους  ιδιωτικού ευρωπαϊκού χρέους, αξίας 65 δισεκατομμυρίων ευρώ[5]. Τι μπορεί να επιδιώκουν οι ιδιώτες, τοποθετώντας τις οικονομίες τους σε τίτλους, που απαιτούν την καταβολή κάποιου ποσού για φύλακτρα; για ασφάλεια; Και το κυριότερο σχετικό ερώτημα είναι,  αν εκτιμούν ότι πρόκειται για παροδική ή για μόνιμη κατάσταση.


2. Τα αίτια της προσφυγής στην επιβολή αρνητικών επιτοκίων

Ποιοί, όμως, είναι οι λόγοι, που θεωρήθηκε επιβεβλημένη η εφαρμογή ενός τόσο παράλογου, καταρχήν, οικονομικού μέτρου; Πρόκειται κυρίως για  :

A. Την αποτυχία της ΕΕ-Ευρωζώνης

Καθώς το αφύσικο αυτό μέτρο φαίνεται να άρχισε, ουσιαστικά, από την Ευρώπη[6], η προσπάθεια διερεύνησης των αιτίων του είναι λογικό να εκκινήσει από την κατάσταση που επικρατεί σε αυτήν. Καθώς πρόκειται για μέτρο απόγνωσης, που αναζητεί έστω και μη  συμβατική λύση σωτηρίας, μέτρο  που  επιλέγεται από θεσμούς και ιδιώτες, προκειμένου να διασφαλίσουν την αποταμίευσή τους, έστω και  με την παραίτησή τους από τη λήψη θετικού επιτοκίου, έστω και με τη συναίνεσή τους να δεχθούν αρνητικό επιτόκιο. Αυτό το αρνητικό επιτόκιο καλείται να αντιμετωπίσει τις συνθήκες ανώμαλα χαμηλού πληθωρισμού, αντιπληθωρισμού και ύφεσης, σε συνδυασμό με πτώση του γενικού επιπέδου των τιμών, φαινόμενα  που επικρατούν στην Ευρώπη, σε μακρόχρονη βάση. Ο στόχος του είναι, κυρίως,   να πείσει τις εμπορικές τράπεζες να χορηγούν  δάνεια σε ιδιώτες, αντί να συσσωρεύουν τα διαθέσιμά τους στην ΕΚΤ,  όπου ήδη, όπως ανέφερα παραπάνω,  υποχρεούνται να καταβάλλουν και οι ίδιες αρνητικό επιτόκιο. Κάποια μορφή λογικής, που εμπεριέχεται στην επιβολή αρνητικών επιτοκίων αναφέρεται σε περιόδους πτώσης του γενικού επιπέδου των τιμών, οπότε ο οφειλέτης, που δανείστηκε με θετικό επιτόκιο καταγράφει απώλειες, ενώ ο δανειστής έχει επιπλέον κέρδος και πέραν του θετικού ονομαστικού επιτοκίου, μέσω της αύξησης του πραγματικού επιτοκίου που καρπώνεται . Συνεπώς, σε περιόδους  μείωσης των τιμών, οι καταθέτες, έστω και αν υποχρεούνται να καταβάλουν στις τράπεζες αρνητικό επιτόκιο, καρπώνονται τελικά την αύξηση της αγοραστικής δύναμης, που απέκτησαν στο μεταξύ οι καταθέσεις τους. Είναι, ακριβώς, η περίπτωση της ΕΕ, η οποία έχει περιέλθει σε φάση ύφεσης και πτώσης τιμών. Τα αρνητικά επιτόκια, εξάλλου, αποσκοπούν στην αντιστροφή, στην Ευρώπη, του αντιπληθωρισμού σε πληθωρισμό. Να παρατηρηθεί, σχετικά, ότι ολόκληρο το οικοδόμημα της ΕΕ, και κυρίως αυτό της Ευρωζώνης είναι δομημένο έτσι, που να προστατεύει το κοινό νόμισμα από πληθωρισμό, ενώ προφανώς, θεωρήθηκε από  τους ιδρυτές του ότι δεν κινδύνευε από αντιπληθωρισμό, ενώ ήδη η Ευρώπη επιθυμεί να έχει περισσότερο πληθωρισμό.
Η προσφυγή  της ΕΕ σε αυτό το πρωτόγνωρο μέτρο, δηλαδή στα αρνητικά επιτόκια, μαρτυρεί αναμφίβολα την αδυναμία της να  αντιμετωπίσει τα πολυάριθμα  και συσσωρεμένα προβλήματά της, με τη βοήθεια παραδοσιακών οικονομικών μέτρων. Τα προβλήματα της Ευρώπης, συνοπτικά, αναφέρονται στις συνέπειες που έχει η ολοκληρωτική αθέτηση του συνόλου των αρχικών υποσχέσεων της στους ευρωπαίους πολίτες, και που ήταν η εξασφάλιση ταχέων ρυθμών ανάπτυξης, η σύγκλιση των λιγότερο αναπτυγμένων χωρών προς τις περισσότερο αναπτυγμένες, η πλήρης απασχόληση και η δικαιότερη κατανομή του ευρωπαϊκού εισοδήματος.    Η σύγκλιση των οικονομιών, που θα ήταν αυτόματη, σύμφωνα με τις αβάσιμες δοξασίες των νεοφιλελεύθερων, όχι μόνον δεν υλοποιήθηκε, αλλά επιπλέον το χάσμα ανάμεσα στον πλούσιο Βορρά και στο φτωχό Νότο διευρύνεται συνεχώς. Δεν υλοποιήθηκαν, επίσης οι υποσχέσεις για πλήρη απασχόληση και για επίτευξη ταχύρρυθμης ανάπτυξης. Αθετήθηκε επίσης η υπόσχεση της Ευρώπης, για δικαιότερη κατανομή του εισοδήματος, αφού οι ανισότητες κορυφώνονται εξαιτίας της συγκέντρωσης του πλούτου σε ολοένα λιγότερα χέρια ολιγαρχών. Ωστόσο, στο έντονα  παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον της  ΕΕ, που συνδυάζει ταυτόχρονα τις ακραίες δογματικές απόψεις των φιλελεύθερων και τις συνέπειες της χαώδους δραστηριότητας του χρηματιστηριακού καπιταλισμού, αυτό που έχει πρωτεύουσα  σημασία, για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της οικονομίας της είναι οι αριθμοί και όχι τα δεδομένα της  πραγματικής οικονομίας. Τα κέρδη των χρηματιστηρίων και των λοιπών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων έδιναν, για χρόνια το στίγμα της απατηλής επιτυχίας, ενώ παράλληλα υπήρχε έκδηλη αδιαφορία για το βαθμό ευημερίας των ευρωπαίων πολιτών, για την απίσχναση της εφαρμοζόμενης δημοκρατίας, για τον ευρωσκεπτικισμό που κορυφώνονταν, για την προϊούσα μείωση της αλληλεγγύης και της συνοχής στην  Ευρώπη. Η εισαγωγή του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος, όχι μόνο δε βελτίωσε τη λειτουργία των οικονομιών των κρατών-μελών, αλλά επιπλέον επιδείνωσε την κατάστασή τους και έκανε πλήρως συνειδητή την ύπαρξη αδιεξόδου στην Ευρώπη.

Η Ευρώπη προσπάθησε,  να αντιδράσει εναντίον της ζοφερής κατάστασης της οικονομίας της, με μέτρα νομισματικής πολιτικής, τα οποία όμως δεν απέδωσαν. Η ευρωπαϊκή οικονομία βυθίζεται, εξακολουθητικά,  σε χρόνια ύφεση, η οποία κατά περιόδους εντείνεται με συμπτώματα αντιπληθωρισμού και πτώση τιμών σε βασικά προϊόντα. Η ανεργία παραμένει υψηλή και σε αρκετές οικονομίες του ευρωπαϊκού Νότου πολύ υψηλή, ενώ η ροπή για επένδυση είναι ασθενική και συνεπώς ανεπαρκής για να αναζωογονήσει την οικονομία. Οι ετήσιες  προβλέψεις για το  ρυθμό της  ανάπτυξης   αναθεωρούνται, συνεχώς, καθώς  οι πραγματικές τιμές είναι κατώτερες των προβλέψεων. Να σημειωθεί, σχετικά, ότι μόλις το 2015, το εισόδημα των 19 οικονομιών της Ευρωζώνης έφθασε το αντίστοιχο επίπεδο των πρώτων μηνών του 2008[7]. Ο κυρίαρχος λόγος της μακρόχρονης  αδυναμίας ανάκαμψης της ΕΕ-Ευρωζώνης είναι, αναμφισβήτητα, η επιβολή λιτότητας, που από μέτρο βραχυχρόνιο  υιοθετήθηκε από την ΕΕ ως μακροχρόνιο και χωρίς ημερομηνία λήξης. Πρόσφατα προστέθηκαν και άλλοι σοβαροί λόγοι, που δυσχεραίνουν την ανάκαμψη της Ευρώπης,  όπως οι χαμηλές τιμές του πετρελαίου, η μείωση των αναπτυξιακών ρυθμών της Κίνας και άλλων αναδυόμενων οικονομιών,  η  εμφάνιση πολυάριθμων ενδείξεων κόπωσης της Γερμανίας, που λειτουργεί ως ατμομηχανή της Ευρώπης, αλλά και η άνοδος ακροδεξιών κομμάτων, στην Ευρώπη, τροφοδοτούν απαισιόδοξες  προβλέψεις για το μέλλον της. Στο  ζοφερό ευρωπαϊκό τοπίο θα πρέπει να συνυπολογιστούν και  οι συνεχείς αποτυχίες των στόχων της.  Παρότι ένας από τους κυρίαρχους στόχους της ήταν ο περιορισμός του δημοσίου χρέους, στην Ευρώπη, το χρέος  αντιθέτως ανέρχεται συνεχώς, σε πείσμα της στραγγαλιστικής λιτότητας, που εφαρμόζεται αδιαλείπτως.

Είναι, συνεπώς, δύσκολο, με βάση την απογοητευτική αυτή κατάσταση της ευρωπαϊκής οικονομίας,  να ερμηνευτεί η αισιοδοξία του Mario Draghi ότι τα αρνητικά επιτόκια θα "κάνουν το θαύμα". Και δεν είναι ο μόνος που φαίνεται να πιστεύει στην αποτελεσματικότητα αυτού του μέτρου, αλλά και  αρκετές οικονομίες που ήδη το εφάρμοσαν[8]. Η δικαιολογημένη αμφιβολία, για την επιτυχία των αρνητικών επιτοκίων να αναζωογονήσουν την ευρωπαϊκή οικονομία, τροφοδότησε  φήμες, για το ότι ο κρυφός  στόχος των επιτοκίων  δεν είναι αυτός που επίσημα εμφανίζεται, αλλά η έναρξη πορείας για την  κατάργηση του χρήματος και την αντικατάστασή του από πλαστικό[9]. Η άποψη αυτή ενισχύεται από το γεγονός ότι:
-Στη Γαλλία έχει απαγορευτεί κάθε συναλλαγή σε μετρητά, που υπερβαίνει τα 1000 ευρώ.
-Στην Ισπανία απαγορεύεται συναλλαγή σε μετρητά που υπερβαίνει 2.500 ευρώ
-Η Ουρουγουάη έχει απαγορεύσει συναλλαγές σε μετρητά, που υπερβαίνουν 5.000 ευρώ[10] .



Β.  Την  πρόβλεψη για μηδενική ανάπτυξη

Εκτός από τη λιτότητα, που αν και αποτελεί την πάγια μακροοικονομική πολιτική της Ευρώπης, που την καταδικάζει σε βαθιά ύφεση, θα ήταν θεωρητικά δυνατόν να μεταβληθεί, με απόφαση των κρατών-μελών, φαίνεται να υπάρχει   κάτι  πολύ σοβαρότερο,  που δεν περιορίζεται στην Ευρώπη και που η αντιμετώπισή του είναι εξαιρετικά δύσκολη, αν όχι αδύνατη. Πρόκειται για την επάνοδο στο παγκόσμιο σκηνικό, με επίκεντρο την βεβαρημένη περίπτωση της Ευρώπης[11], της θεωρίας του Alvin Hansen[12], την οποία επικαιροποιεί ο Larry Summers[13]. Η θεωρία αυτή,  δικαιολογεί απολύτως  την πρόβλεψη  των αγορών για πολύ χαμηλό πληθωρισμό, και πολύ χαμηλά επιτόκια για πολλά χρόνια: 1% πληθωρισμό και 1% επιτόκιο. Πρόκειται για τη θεωρία της χρόνιας ύφεσης, η οποία προβλέπει ότι οι αναπτυγμένες οικονομίες είναι πιθανόν να υποφέρουν, πέρα από τις συνέπειες της κρίσης του 2007, και από σημαντική ανισορροπία μεταξύ της ροπής για αποταμίευση, η οποία υπερβαίνει την αντίστοιχη της επένδυσης. Η ανισορροπία αυτή, πιέζει τα επιτόκια προς τα κάτω, και όταν αγγίξουν πολύ χαμηλά επίπεδα, η νομισματική πολιτική δεν είναι πια σε θέση να τα επηρεάσει, οπότε  η οικονομία εισέρχεται σε μακροχρόνια ύφεση[14]. Πρόκειται, για τη γνωστή παγίδα ρευστότητας[15], η οποία εμφανίζεται σε περιόδους έντονης ύφεσης, και στην οποία το επιτόκιο έχει πέσει σε τόσο χαμηλό επίπεδο, ώστε οι σχετικές προβλέψεις των ατόμων αρνούνται να δεχθούν περαιτέρω μείωσή του. Πρόσφατη μελέτη[16] αποδεικνύει ότι στο διάστημα των τελευταίων 30 ετών τα πραγματικά επιτόκια, τόσο  στις αναπτυγμένες όσο και στις αναπτυσσόμενες οικονομίες,  μειώθηκαν κατά περίπου 4.5 ποσοστιαίες μονάδες.  Η μείωση αυτή οφείλεται σε πολλούς παράγοντες, που μερικοί λειτουργούν ως φαύλοι κύκλοι, όπως είναι οι χαμηλοί ρυθμοί ανάπτυξης, και  κυρίως οι μεταβολές προτίμησης για αποταμίευση και επένδυση, που προκλήθηκε από την υπεραφθονία της αποταμίευσης και παράλληλα της απροθυμίας για  επένδυση.  Οι παράγοντες που προκάλεσαν αυτή την ανισορροπία, προβλέπεται ότι θα επιδρούν στα επιτόκια, διατηρώντας τα χαμηλά και ενδεχομένως αρνητικά, για πολλά ακόμη χρόνια από σήμερα.
Η προοπτική ενός κόσμου χωρίς ανάπτυξη είναι τρομακτική[17], και τα αρνητικά επιτόκια μπορεί να εκληφθούν ως "η  τιμή του φόβου"[18]. Φωτογραφίζει κοινωνίες, στις οποίες η επόμενη γενιά θα εξασφαλίζει μικρότερο βαθμό ευημερίας από την αμέσως προηγούμενη.  

3. Αρνητικά επιτόκια και οικονομική θεωρία

Η εισδοχή των αρνητικών επιτοκίων στα πλαίσια της γενικής  οικονομικής θεωρίας, ιδίως όταν αυτά εκλαμβάνονται, ως διαρκές και όχι ως παροδικό  φαινόμενο, συναντά ανυπέρβλητες δυσκολίες. Και τούτο, επειδή το επιτόκιο είναι ένα νομισματικό φαινόμενο, το οποίο προσδιορίζεται από 4 παράγοντες[19]:
* Την προτίμηση του χρόνου (time preference): τα άτομα δεν αποδίδουν ίση σπουδαιότητα στην παρούσα και στη μελλοντική κατανάλωση. Η προτίμηση του χρόνου δηλώνει τη  δυσαρέσκειά τους όταν αναγκάζονται να αναβάλουν για το μέλλον, μια ικανοποίηση που θα μπορούσε να  πραγματοποιηθεί χωρίς  καθυστέρηση, και ακριβώς η καθυστέρηση αυτή ανταμείβεται με το επιτόκιο . Στην περίπτωση αρνητικού επιτοκίου, αντιστρέφεται η παραπάνω λογική, που παύει να είναι λογική: τα άτομα, προτιμούν τη μελλοντική από την παρούσα κατανάλωση, και για να την εξασφαλίσουν δέχονται να καταβάλουν κάποιο τίμημα: τον αρνητικό τόκο.
*Την οριακή παραγωγικότητα του κεφαλαίου, που είναι η απόδοση μιας επιπλέον μονάδας που επενδύεται. Στην περίπτωση αρνητικού τόκου, το άτομο  θα αναμένει, πιθανότατα, αρνητική οριακή απόδοση του κεφαλαίου, λόγω ύφεσης και χαμηλής ζήτησης για κατανάλωση, και συνεπώς,   δεν θα επενδύσει (η ανισορροπία ανάμεσα σε αποταμίευση ανώτερη της επένδυσης, θα ενταθεί).
*Την αύξηση της ποσότητας του  χρήματος που κυκλοφορεί, και που εξασφαλίζεται από το εκδοτικό προνόμιο των τραπεζών (η αύξηση της ποσότητας του χρήματος, στην περίπτωση αρνητικού επιτοκίου, δεν θα μειώσει περισσότερο το επίπεδό του, και δεν θα αναζωογονήσει την οικονομία).
*Την προτίμηση των ατόμων για  ρευστότητα οποία δεν εκδηλώνεται σε περίπτωση αρνητικού επιτοκίου, εφόσον αυτό υποδηλώνει την ύπαρξη υπερβολικής ρευστότητας).  
Η διατήρηση, για μακροχρόνιο διάστημα, αρνητικών επιτοκίων, αποτελεί περίπτωση που δεν είναι σε θέση να ερμηνευθεί από τις γενικές αρχές της οικονομίας (από κοινού με πολλές άλλες περιπτώσεις, που δεν υπακούν πια  σε κανόνες, εξαιτίας των ασύμβατων συνεπειών της σχεδόν ταυτόχρονης εισβολής της παγκοσμιοποίησης, της ακραίας νεοφιλελεύθερης έκδοσης και του χρηματιστηριακού σταδίου ανάπτυξης)[20].

  "Μέρος ΙΙ.  Με την  εφαρμογή των αρνητικών επιτοκίων  θα επιτευχθούν οι επιδιωκόμενοι στόχοι;  

Όπως τονίστηκε, ήδη, στην ανάλυση που προηγείται, η προσφυγή στο ανορθόδοξο αυτό μέτρο των αρνητικών επιτοκίων έγινε με κύριο στόχο (όπως τουλάχιστον αναγγέλθηκε επίσημα), την αναζωογόνηση της οικονομίας, ευρωπαϊκής και παγκόσμιας.

1.Η λανθασμένη πρακτική  αποκλεισμού   της δημοσιονομικής πολιτικής

Η αγωνία για το αν οι προσπάθειες αναζωογόνησης της παγκόσμιας οικονομίας, και ειδικότερα της ευρωπαϊκής  θα ευοδωθούν φέρνει στην επιφάνεια μια πολύ σημαντική παράλειψη της μακροοικονομικής  πολιτικής, που υιοθετήθηκε στους κόλπους της ΕΕ. Πρόκειται  για την απόφαση της ΕΕ στα τέλη της δεκαετίας  του '70  να εφαρμόζει αποκλειστικά και μόνο τη νομισματική πολιτική, απορρίπτοντας σχεδόν ολοκληρωτικά τη δημοσιονομική πολιτική. Η μονομερής αυτή επιλογή της ΕΕ έρχεται σε αντίθεση με το γεγονός ότι από το 1936 είχε, γενικά, αναγνωριστεί η αδυναμία  της νομισματικής πολιτικής να βοηθήσει αποτελεσματικά την οικονομία στη μεγάλη οικονομική κρίση του 1929-33. Είχε ακόμη   συνειδητοποιηθεί,   χάρη στη Γενική Θεωρία του J.M. Keynes, η σημασία της αυξημένης δαπάνης της οικονομίας, για τον έλεγχο των υφέσεων. Εξάλλου, η συνεχής αύξηση των κρατικών δαπανών στο ΑΕΠ των συγχρόνων οικονομιών, επέβαλαν ως απολύτως  απαραίτητη τη συμπλήρωσή της νομισματικής από  τη δημοσιονομική πολιτική.  Ωστόσο, αυτό που μετέβαλε διαρρήδην τον τρόπο λειτουργίας των επί μέρους εθνικών οικονομιών  στα τέλη της  δεκαετίας του '70, είναι η απόλυτη επικράτηση της νεοφιλελεύθερης θεώρησης, που  υποβάθμισε τη σημασία της ζήτησης, προβάλλοντας κυρίως τη σημασία της προσφοράς, και συνεπώς κρίθηκε  περιττή η προσφυγή στη δημοσιονομική πολιτική. Όμως,  δεν ήταν περιττή[21]. Πράγματι, η απόφαση αυτή αποδείχθηκε όχι μόνον λανθασμένη αλλά και εξαιρετικά επικίνδυνη, καθώς οι δυσμενείς παράγοντες, που οδήγησαν την ευρωπαϊκή οικονομία σε χρόνια ύφεση είναι αδύνατον να αντιμετωπιστούν με μόνη τη νομισματική πολιτική. Πολύ περισσότερο, για την περίπτωση που  εδώ εξετάζεται, η  προσφυγή σε χαμηλά και ήδη αρνητικά επιτόκια, ουδόλως υπόσχεται ότι θα είναι αποτελεσματική,  ιδίως που  αυτά εφαρμόζονται  σε οικονομίες, που έχουν υποστεί τις δυσμενείς συνέπειες της χρόνιας λιτότητας και είναι γι αυτό εξαιρετικά προβληματικές. Οι οικονομίες αυτές, για να ορθοποδήσουν, χρειάζονται μια εκ βάθρων αναθεώρηση και αναδιάρθρωση ολόκληρου του οικονομικού συστήματος. Και πιο, συγκεκριμένα, τα σωρευμένα  προβλήματα που εμφανίζουν, θα μπορέσουν να επιλυθούν μόνον, αν αναληφθεί  ευρείας έκτασης προσφυγή σε σωστά επιλεγμένα  μέτρα από αυτά που διαθέτει το οπλοστάσιο της δημοσιονομικής πολιτικής. Αναγνωρίζοντας, ως σοβαρό λάθος, την εγκατάλειψη της δημοσιονομικής πολιτικής, πολλοί οικονομολόγοι υποστηρίζουν  σήμερα  ότι αν οι κυβερνήσεις απέδιδαν σημασία στη ζήτηση από τη δεκαετία του '70, οι οικονομίες τους θα είχαν χαμηλή υποαπασχόληση, υψηλό εισόδημα και χαμηλό πληθωρισμό[22]. Και ειδικότερα με το πρόβλημα του πληθωρισμού, να σημειωθεί ότι  από τα μέσα της δεκαετίας του '80 αναπτύχθηκε πανικός εναντίον του, ο οποίος και συνέβαλε αποφασιστικά στην τόσο σαθρή οικοδόμηση της ΕΕ-Ευρωζώνης.
  




2. Οι αιτίες που προκάλεσαν τη μακροχρόνια ύφεση ή τη μηδενική ανάπτυξη

Η γενεσιουργός αιτία αυτής  της μακροχρόνιας ύφεσης, που πλήττει κυρίως την Ευρώπη, και όχι μόνο είναι, πιθανότατα, εκτός από τη λιτότητα,  η μη εφαρμογή δημοσιονομικών μέτρων στην οικονομία, επί 45 περίπου χρόνια.  Η απουσία αυτή δημοσιονομικών μέτρων μεταφράζεται, συνοπτικά, στην ελαχιστοποίηση της κρατικής παρέμβασης στην οικονομία, που σταδιακά οδήγησε στο νέο  μοντέλο  μηδενικής ανάπτυξης της Ευρώπης και του κόσμου, και που χαρακτηρίζεται από υπεραφθονία αποταμίευσης. Αυτή η επικίνδυνη  υπεραφθονία[23] με τις πολλές και ανώμαλες εκφάνσεις της αποτελεί το επίκεντρο των σύγχρονων ανισορροπιών του πλανήτη και επιβαρύνεται, ειδικά στην Ευρώπη, και από την πολιτική λιτότητας. Οι ανισορροπίες αυτές, σε μεγάλο βαθμό, είναι αποτέλεσμα της διεύρυνσης των ανισοτήτων κατανομής εισοδήματος και πλούτου σε πολλά επίπεδα. Καταρχήν,  παρότι, το μερίδιο  των μισθών στο ΑΕΠ εκλαμβάνεται ως σταθερό μέγεθος, μακροχρονίως,  καταγράφει ωστόσο  σημαντική πτώση, κατά την περίοδο 1983-2006, σύμφωνα με σχετικές εκτιμήσεις του ΔΝΤ[24], η οποία  θεωρείται επικίνδυνη για το σύστημα, αφού σε αρκετές περιπτώσεις έχει ξεπεράσει ότι θεωρείται  κρίσιμο σημείο στα πλαίσια της επικρατούσας θεωρίας[25]. Συγκεκριμένα το μερίδιο των μισθών, στις χώρες-μέλη του G7 μειώθηκε  κατά 5.8%, στην περίοδο 1983-2006, και πιο συγκεκριμένα κατά 8.8% στις χώρες-μέλη της ΕΕ[26], κατά 9.3% στη Γαλλία και κατά 13%[27], στην Ελλάδα αντίστοιχα. Παράλληλα, φυσικά το μερίδιο των κερδών διευρύνεται συνεχώς  μέσα  στο ΑΕΠ των αναπτυγμένων οικονομιών,  καθώς τμήματα του εισοδήματος αλλάζουν χέρια και από τους μισθωτούς  κατευθύνονται στους κεφαλαιούχους, από τον συντελεστή εργασία προς το συντελεστή κεφάλαιο. Η ανωμαλία αυτή οφείλεται στο ότι, μετά τη δεκαετία του '80 οι μισθοί υπολείπονται συνεχώς της παραγωγικότητας της εργασίας, που σημαίνει ότι οι μισθωτοί όχι  μόνο δε συμμετέχουν στους καρπούς της προόδου, αν και η παραγωγικότητά τους ανέρχεται και, μάλιστα, με ταχείς ρυθμούς, αλλά και σε πολλές περιπτώσεις διαπιστώνεται   πτώση των πραγματικών  τους απολαβών. Να υπενθυμίσω ότι, σύμφωνα με την  επικρατούσα οικονομική θεωρία, η εξίσωση του μισθού με την παραγωγικότητα της εργασίας, αποτελεί απαράβατο όρο, για την ομαλή λειτουργία της οικονομίας. Ωστόσο το νεοφιλελεύθερο  Κράτος  παραμένει αδρανές, έτσι που η δήθεν κρατική ουδετερότητα ευνοεί,  ουσιαστικά, τα κέρδη σε βάρος των μισθών.

Μια συμπληρωματική όψη της δημιουργίας ανεξέλεγκτων ανισοτήτων αναφέρεται στην προσωπική κατανομή των εισοδημάτων, όπου οι εξελίξεις υπήρξαν καταιγιστικές μετά την επιβολή της παγκοσμιοποίησης και του νεοφιλελευθερισμού:  Το 1% των  πλουσιότερων κατοίκων  της Γης ελέγχει το 45%  περίπου του παγκόσμιου πλούτου….και το 50% των φτωχότερων κατοίκων του πλανήτη καλείται να μοιραστεί το 1% του παγκόσμιου πλούτου. Στο μέλλον προβλέπεται ότι  το ποσοστό ελέγχου του πλούτου της παγκόσμιας ελίτ θα αυξηθεί ακόμη περισσότερο.

Οι ανεξέλεγκτες  αυτές  ανισότητες  τροφοδοτούν την υπεραφθονία της αποταμίευσης, η οποία αφενός περιορίζει τη ζήτηση, δημιουργώντας  κρίσεις υπερπαραγωγής και αφετέρου δεν διοχετεύεται προς την παραγωγική επένδυση που παραμένει αναιμική, αλλά προς την αποθησαύριση ή τη ζήτηση πολυτελών αγαθών και υπηρεσιών. Πράγματι, όπως είναι γνωστό, η δημιουργία αποταμίευσης αποτελεί την προϋπόθεση για τη διενέργεια επένδυσης, αλλά δεν αποτελεί και εγγύηση για τη δημιουργία της. Ενώ η αποταμίευση εξαρτάται από το ύψος των εισοδημάτων και ενισχύεται από την ανισότητα κατανομής, η ροπή για επένδυση είναι συνάρτηση του κέρδους που αναμένεται από αυτήν. Σε περίοδο πτώσης των τιμών, και με προβλέψεις ότι αυτή  θα συνεχιστεί, η ελαστικότητα προβλέψεων των επιχειρηματιών ισούνται με -1, που σημαίνει ότι όχι μόνον δεν προβλέπουν κέρδος από την επένδυση, αλλά και επιπλέον ζημία, οπότε δεν πρόκειται να επενδύσουν.  Η υπεραφθονία ρευστότητας, εξάλλου, δεν κατευθύνεται πια κυρίως στην απόκτηση χρηματιστηριακών τίτλων, εφόσον η απόδοσή τους  είναι πολύ χαμηλή. Και αναφορικά με τη ζήτηση για κατανάλωση, η δραστική μείωση των μισθών, η ανασφάλεια που επικρατεί παντού, ο περιορισμός των υπηρεσιών του Κράτους Πρόνοιας, αλλά και η υψηλή ανεργία την διατηρεί σε χαμηλά και ανεπαρκή επίπεδα για την ενθάρρυνση της ανάπτυξης. Και από την πλευρά τους, οι ολιγάρχες που έχουν συσσωρεύσει το μισό περίπου του παγκόσμιου εισοδήματος, έχουν προ πολλού ικανοποιήσει τις βασικές τους ανάγκες και το είδος των υπερπολυτελών αγαθών και υπηρεσιών, καθώς και η προτίμησή τους για αποθησαύριση δεν αναθερμαίνει την έντονα υφεσιακή οικονομία μέσω ενεργού ζήτησης.

Συμπέρασμα

Η κρίσιμη κατάσταση στην Ευρώπη, καθώς και οι αποτυχίες της μακροοικονομικής της πολιτικής, που βασίζεται ολοκληρωτικά σε μέτρα νομισματικής πολιτικής, απαιτεί τη συμπλήρωσή της και με μέτρα δημοσιονομικής πολιτικής. Από τα τελευταία αυτά το πιο επείγον είναι η άμεση προσπάθεια αποκατάστασης του  ανεξέλεγκτου πια τρόπου κατανομής του εισοδήματος. Οι εκρηκτικές και  εξαιρετικά επικίνδυνες ανισότητες,  της κατανομής του εισοδήματος των τελευταίων, περίπου 30 ετών, αποτελούν το κυρίαρχο αίτιο, εξαιτίας του οποίου παρεμποδίζεται η ομαλή λειτουργία των ευρωπαϊκών οικονομιών. Εξυπακούεται, βέβαια, ότι η  εξυγίανση πρέπει να αρχίσει από την υποκατάσταση αυτού του  παρανοϊκού μέτρου μόνιμης λιτότητας, με σύστημα αυτόματων διορθωτικών μηχανισμών του οικονομικού κύκλου. Από την ανάλυση προκύπτει ότι χωρίς αναθεώρηση του συνόλου της ευρωπαϊκής μακροοικονομικής πολιτικής, το μέτρο επιβολής αρνητικών επιτοκίων δεν έχει πιθανότητες επίτευξης των στόχων του.


*Η εργασία αυτή γράφτηκε πριν από την εκλογή, στις ΗΠΑ, του Donald Trump. Οι επιλογές του νέου πλανητάρχη προβλέπεται ότι θα αναζωογονήσουν την παγκόσμια οικονομία, ακυρώνοντας έτσι τη σημασία των αρνητικών επιτοκίων και αναβάλλοντας  την έλευση της χρόνιας ύφεσης.








[1] Και την Ιαπωνία
[2] Υπάρχει, βέβαια, η περίπτωση κατά την οποίαν το επιτόκιο είναι κατώτερο του μηδενός, σε περίπτωση που ο πληθωρισμός είναι ανώτερος από το επιτόκιο. Διαφέρει, όμως, μια τέτοια εξέλιξη, διότι είναι συνέπεια συγκυρίας και όχι ενσυνείδητο μέτρο, αλλά και διότι δεν προκαλεί τις πολύ δυσμενείς εντυπώσεις, και την μεγάλη αβεβαιότητα,  της επιβολής αρνητικών επιτοκίων
[3] Bloomberg Quick Take3/5/16
[4] Στην έκθεσή της τον Μάρτιο του 2016 η Bank of International Settlements προειδοποιεί για "μεγάλης έκτασης αβεβαιότητα"
[5] Jacques Adda, "Taux négatifs: le prix de la peur", Alternatives Economiques, no 356 avril 2016
[6] Το μέτρο εμφανίστηκε  για μικρό διάστημα στις ΗΠΑ το 2008, αλλά στη συνέχεια, και από το 2012 εγκαταστάθηκε στην Ευρώπη. Το 2016 προσχώρησε σε αυτό και η Ιαπωνία
[7] James Kanter, "E.U. lowers growth forecasts amid uncertainty", International New York Times, 4.4.16
[8] Στην Ευρωζώνη, στη Δανία, Ελβετία Σουηδία και Ιαπωνία
[9] Phoenix Capital και αναπαράγεται από Νικόλαο Μπαγιαρτάκη(notification+pdfhecle+facebookmail.com), 6/5/16
[10] Ibidem
[11] Και όχι μόνον, αλλά και της Ιαπωνίας, και του συνόλου σχεδόν των αναπτυγμένων οικονομιών
[12] “Economic Progress and Declining Population Growth”, Προεδρική Ομιλία του  1938
[13] Σε ομιλία του στο ΔΝΤ τον Νοέμβριο του 2013
[14] "Secular depression" κατά τη σχετική ορολογία του Alven Hansen
[15] John Hicks, Capital and growth,Νέα Υόρκη, 1965, σ. 472, Μ. Νεγρεπόντη-Δελιβάνη, Μακροοικονομική Ισορροπία στον Καπιταλισμό και Σοσιαλισμό, Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα 1977, σ.190-1
[16] Staff Working Paper No. 571: Secular drivers of the global real interest rate by­ Lukasz Rachel and Thomas D Smith 11 December 2015
[17] Patrick Artus et Marie-Paul Virard, Croissance zéro,Fayard, 2015, Introduction
[18] Jacques Adda  "Taux négatifs: le prix de la peur", op.cit.
[19] Raymond Barre, Economie Politique,Tome Second, (sous la direction de André Marchal), Presses Universitaires de France, 1956, p. 183 (συνδυασμός των σχετικών θεωρητικών απόψεων του Sir Dennis Robertson- theory of "fonds prêtables"  και  John Bates Keynes-  Rate of Interest, Essays in Monetary Theory,1940)
[20] Maria Negreponti-Delivanis "La dévalorisation de la théorie économique dans le nouvel ordre économique international" Rapport au Colloque à l'Université Valachia (Targoviste), 17-18.10.2014 - Espaces Européens(publication au procès verbales)

[21] Μαρία Νεγρεπόντη-Δελιβάνη, Μακροοικονομική Ισορροπία στον Καπιταλισμό και Σοσιαλισμό,op.cit. σσ 157 επ.
[22] Lawrence H Summers "The age of secular stagnation", Foreign Affairs, March/April 2016, p.5
[23] Που διαπιστώθηκε για πρώτη φορά το 2005 από τον τότε διοικητή της FED Ben Bernanke σε ομιλία του με τίτλο "Η  παγκόσμια υπεραφθονία της αποταμίευσης και το τρέχον έλλειμμα της Αμερικής", όπως αναφέρεται αοό τον Economist της 24.9.2005
[24] Μάρτιος 2008
[25] Όπως αυτό ορίζεται στις σχέσεις μισθών και κερδών στα πλαίσια της  νεοκλασικής εξίσωσης Cobb-Douglas
[26] Commission Européenne
[27]1995-2004, ΙΝΕ-Ινστιτούτο Εργασίας ΓΣΕΕ-ΑΔΕΔΥ